Artykuł w kategoriach: Ptaszniki – Opisy

Theraphosidae – ptasznikowate, ptaszniki


Oceń 1 gwiazdka2 gwiazdki3 gwiazdki4 gwiazdki5 gwiazdek [4]
Loading...

Theraphosidae – ptasznikowate

Theraphosidae (Ptasznikowate) to grupa pająków obejmująca ok. 1 tys. gatunków. Charakteryzuje ją wiele cech pierwotnych takich jak: masywna budowa ciała, szczękoczułki skierowane ku dołowi oraz cztery (zamiast dwóch) płucotchawki, a także duże zęby jadowe do 1,5-2cm. Do grupy tej należą największe żyjące na Ziemi pająki.


Systematyka

Ptaszniki to rodzina należąca do rzędu pająków (Araneae) zaliczana do podrzędu Opisthothelae i infrarzędu Mygalomorphae.

Nazewnictwo

Ptaszniki są często mylnie nazywane tarantulami (tarantule to stosunkowo duże pająki z rodziny pogońcowatych z rodzaju Hogna, Lycosa, czy Geolycosa). Błąd ten często jest też spotykany w angielskich nazwach zwyczajowych.

Występowanie

Występowanie ptaszników ogranicza się do terenów ciepłych, głównie Ameryka Południowa, Azja, Afryka i Australia.

Długość życia

Ptaszniki żyją zazwyczaj od kilku do kilkudziesięciu lat. Samce ptaszników żyją jednak zdecydowanie krócej najczęściej do roku od ostatniej wylinki.

Żywienie

Ptaszniki to zwierzęta drapieżne polujące głównie na inne bezkręgowce. W naturze czasami zdarza im się upolować mniejsze kręgowce, najczęściej mniejsze gryzonie.

W hodowli ptaszniki żywi się głównie owadami. Ich rozmiar należy dopasować do wielkości ptasznika. Dla najmniejszych ptaszników najbardziej polecane owady to muszki owocowe (zarówno mniejsza Drosophila melanogaster, jak i większa Drosophila hydei). Muszki owocowe najczęściej można kupić w odmianie nielotnej, co ułatwia ich przekładanie. Innymi małymi owadami są świeżo wyklute świerszcze (kubańskie, bananowe, domowe), karaczany (tureckie, szare, zielone). Większym ptasznikom można podawać większą karmówkę jak dorosłe formy świerszczy i karaczanów gatunków wymienionych powyżej albo larwy mącznika młynarka, rzadziej podaje się larwy moli woskowych, albo hermetii. W przypadku świerszczy (za wyjątkiem bananowych) należy uważać, żeby nie zostawiać ich w terrarium, jako że głodne mogą podgryzać ptaszniki, istnieje też ryzyko zabicia ptasznika przez świerszcze. Problem ten nie występuje w przypadku karaczanów i wspomnianych świerszczy bananowych ze względu na ich słabsze żuwaczki. Dla dużych dorosłych ptaszników warto zaopatrzyć się w większy pokarm taki jak karaczany madagaskarskie, brazylijskie, czy argentyńskie, drewnojady lub szarańczę.

Tak jak w przypadku innych grup zwierząt ptasznikom warto urozmaicić podawany pokarm. (Patrz:Wpływ monodiety na rozwój ptasznika trynidadzkiego Psalmopoeus cambridgei).

Ptasznikom nie powinno się podawać owadów oprószonych preparatami witaminowymi lub wapniem dla gadów.

Innym rodzajem pokarmu stosowanym w hodowli to mniejsze kręgowce, najczęściej są to myszy lub oseski mysie. Ogólnie jest to odradzany rodzaj pokarmu. W przypadku podawania żywych gryzoni jest to nawet dość niebezpieczne dla samych ptaszników, które mogą odnieść rany, zostać pogryzione, albo nawet zabite przez broniące się gryzonie. Tego typu pokarm jest zupełnie zbędny w zamian lepiej jest podać dużego karaczana madagaskarskiego lub szarańczę. Nie podajemy też innych kręgowców jak gadów lub płazów, szczególnie tych znalezionych w naturze, w Polsce wszystkie gady i płazy znajdują się pod ochroną.


Jeszcze innym pokarmem stosowanym w hodowli ptaszników to tzw. “plankton łąkowy”, czyli owady złapane na wolności. Plankton łąkowy niesie ze sobą szereg zagrożeń takich jak owady zatrute, szczególnie te zebrane w pobliżu dróg (spaliny samochodów) czy też w pobliżu siedzib ludzkich i pól (stosowanie różnego rodzaju oprysków). Innym zagrożeniem są pasożyty przenoszone przez owady złapane na wolności. Jeśli mimo to decydujemy się na zebranie planktonu łąkowego należy pamiętać, aby nie podawać ptasznikom owadów uzbrojonych (np. pszczoły, czy osy) ani też owadów trujących. Należy też zwrócić uwagę by nie łapać i nie podawać ptasznikom gatunków chronionych.

Ptaszniki nie karmi się codziennie, karmimy je co 3-4 dni (młode częściej co 2-3 dni) Czasami i w zależności od gatunku pająki mogą sobie urządzać mniejsze lub większe głodówki. W przypadku ptaszników jest to całkowicie normalne szczególnie w czasie przed wylinką, ale nie tylko. Głodówki trwające czasami nawet miesiącami nie są niczym nadzwyczajnym. Ptaszniki można też przekarmić, szczególnie gatunki agresywne i chętnie polujące. Niesie to za sobą większe ryzyko pęknięcia odwłoka nawet przy niewielkim upadku. Próbując określić czy ptasznik jest najedzony czy też wychudzony, warto zwrócić uwagę na grubość odwłoka. Należy jednak pamiętać, że gruby odwłok występuje także u samic, które za niedługo będą składały kokon, zaś chudy odwłok występuje też u ptaszników bezpośrednio po wylince.

Niezjedzony pokarm należy wyciągnąć z terrarium, aby nie pleśniał (można też skorzystać z pomocy skoczogonków). Po niektórych owadach karmowych jak np. larwach mącznika zazwyczaj nie pozostają resztki, po innych pozostają pancerzyki chitynowe. Same odchody przybierają kształt małych zazwyczaj białych plamek.

Jadowitość

Prawie wszystkie pająki (w tym wszystkie ptaszniki) posiadają jad. Ogólnie przyjmuje się, że ptaszniki Starego Świata posiadają mocniejszy jad od ptaszników Nowego Świata. Na chwilę obecną nie ma udokumentowanego śmiertelnego przypadku ukąszenia przez ptasznika. Mimo to ukąszenie przez mocno jadowite ptaszniki jest realnym zagrożeniem dla zdrowia i życia człowieka, w szczególności osób młodszych i starszych. Istnieje też potencjalne zagrożenie wystąpienia reakcji alergicznej na jad ptasznika.

Zachowanie

Aktywność głównie nocna. Same zachowania zależą bardzo mocno od konkretnego gatunku. Istnieją gatunki bardzo agresywne, jak i gatunki o łagodnym usposobieniu. Ogólnie przyjmuje się, że ptaszniki pochodzące z Nowego Świata są łagodniejsze od ptaszników pochodzących ze Starego Świata (podobnie jest z siłą jadu).

Wykorzystanie pajęczyny
Ptaszniki w przeciwieństwie do wielu innych pająków nie tworzą sieci. Nić pajęczą wykorzystują zazwyczaj do budowy gniazd i dywaników z sieci przenoszących drgania do kryjówki, gdy tylko zbliża się ofiara.


Inne ciekawe zachowania
W obrębie ptaszników występuje też szereg ciekawych zachowań (nie wszystkie z nich muszą występować u wszystkich gatunków):

  • Wyczesywanie włosków parzących – niektóre ptaszniki mogą wyczesywać włoski z odwłoka lub pedipalpów (rodzaj Ephebopus). Jest to mechanizm obronny, wyczesane włoski unoszą się w powietrzu i wbijają się w skórę napastnika, podrażniając ją.
  • Wydawanie dźwięków za pomocą organu strydulacyjnego – niektóre gatunki ptaszników mogą wydawać dźwięki pocierając o siebie chelicerami lub pedipalpami, na których znajdują się organy strydulacyjne (ang. lyra).
  • Pozycja obronna – często poprzedzająca atak. Ptasznik unosi do góry swoje odnóża próbując wydać się większy i eksponując kły jadowe. Jeśli napastnik się nie wycofa ptasznik często przechodzi do ataku.
  • Suche ukąszenie – Nie każde ukąszenie u ptaszników musi skutkować wstrzyknięciem jadu. Dla ptasznika wstrzyknięcie jadu to także konieczność wyprodukowania kolejnej porcji jadu na czas polowania. Jest to zatem strata, której ptasznik może uniknąć kąsając i nie używając jadu, gdy napastnik i tak jest za duży by go obezwładnić.

Podział ptaszników ze względu na tryb życia

Zasadniczo ptaszniki dzieli się sztucznie na trzy grupy:

  1. Ptaszniki podziemne Np. Cyriopagopus lividum Większość czasu spędzają w podziemnych, rozgałęzionych korytarzach, o maksymalnych wymiarach do 2m głębokości. Charakterystyczna, masywna budowa ciała z mocnymi tylnymi odnóżami, dającymi przystosowanie do podziemnego trybu życia. Występowanie ogranicza się do Afryki i Azji. Nie stwierdzono występowania w Ameryce Południowej. Jad silny. Nie stwierdzono występowania włosków parzących na odwłoku.
  2. Ptaszniki naziemne Ogromna różnorodność budowy i rozmiarów. Od 3-4 cm u najmniejszych gatunków do 11cm w przypadku Theraphosa blondi. Zamieszkują najczęściej płytkie, podziemne kryjówki. Zasadniczo ptaszniki naziemne Nowego Świata to zwierzęta duże, masywne, powolne, słabo jadowite, dysponujące mechanizmem wyczesywania parzących włosków w kierunku napastnika. Ptaszniki Starego Świata nie posiadają tego mechanizmu i przed agresorem bronią się uciekając (w czym pomaga im smukła budowa ciała) lub kąsając. Jad silny.
  3. Ptaszniki nadrzewne Smukła budowa ciała oraz masywne przednie kończyny kroczne, umożliwiające sprawne wspinanie się. Szybkie i skoczne, zamieszkują zwykle różne partie drzew, przebywając w dziuplach i zagłębieniach. U większości przedstawicieli gatunków Starego Świata jad silny i niebezpieczny, czego nie stwierdzono u gatunków południowoamerykańskich.

Terrarium

Oświetlenie

Oświetlenie w terrarium powinno być zwykłe białe (ptaszniki wbrew temu co powszechnie się sądzi widzą zarówno czerwony jak i pozostałe kolory). Natomiast w nocy w terrarium powinno być ciemno. Terrariów z ptasznikami nie trzeba doświetlać zazwyczaj światło docierające z zewnątrz wystarcza.

Temperatura

Zależna od gatunku i miejsca z którego dany gatunek pochodzi. Do ogrzewania terrariów z ptasznikami stosuje się zazwyczaj maty grzewcze, kable grzewcze, albo zwykłe lampy halogenowe. Niezależnie od metody ogrzewania należy pamiętać aby ogrzewanie było z góry (w przypadku lamp) albo z boku (lampy, maty i kable grzewcze). Nie należy stosować ogrzewania z dołu żeby nie wysuszać podłoża. Poza tym przyjmuje się, że ptaszniki pod wpływem zbyt wysokich temperatur próbują zejść lub zakopać się niżej, co w przypadku ogrzewania od dołu może być zgubne.

Wilgotność

Zależy od gatunku

Rozmnażanie

Dymorfizm płciowy

Zdrowie

Porady dla początkujących

Wywiady

Patrz na stronę: Wywiady (Ptaszniki)

 

Opracowanie i źródła informacji
Andrzej Prokop

Aktualizacja
Krzysztof Lis (Vulpes90)

Dodaj swoje przemyślenie na temat artykułu