Artykuł w kategoriach: Płazy – Opisy, Płazy ogoniaste

Ambystoma mexicanum – aksolotl meksykański


Oceń 1 gwiazdka2 gwiazdki3 gwiazdki4 gwiazdki5 gwiazdek [48]
Loading...

Ambystoma mexicanum – aksolotl meksykański

 


Systematyka

Aksolotl jest neoteniczną formą gatunku płaza ogoniastego (Caudata) zaliczanego do rodziny poprzecznozębnych (Ambystomatidae). Rodzaj Ambystoma jest najliczniejszy i obejmuje ponad 30 gatunków.

Nazewnictwo

Nazwa polska: Aksolotl meksykański, ambystoma meksykańska

Nazwa angielska: The axolotl

Nazwa niemiecka: Der (das) Axolotl

Nazwa czeska: Axolotl mexický

Długość życia

Aksolotle żyją 10-15 lat. Ale w dobrych warunkach hodowlanych niektóre osobniki dożywają nawet 25 lat.

Wygląd

Ciało jest masywne i krępe. Ogon jest długi, bocznie spłaszczony.Na grzbiecie znajduje się gładki grzebień – od karku do końca ogona. Głowa jest duża, lekko spłaszczona z małymi oczami umieszczonymi grzbietowo. Aksolotle pozbawione są powiek. Za głową, po obu stronach ciała, widoczne są po każdej stronie trzy pary pierzastych skrzeli zewnętrznych, którymi płaz często porusza. Po bokach tułowia widocznych jest 16-18 wcięć żebrowych. Ubarwienie ciała jest ciemne, czasami czarne oraz popielate bądź brązowe z licznymi plamkami nadającymi marmurkowaty deseń – jest to tzw. ubarwienie dzikie (wild-type). W hodowlach laboratoryjnych uzyskano formy białe – leucystyczne – takie zwierzęta mają czerwone skrzela, ciemne oczy i czarne znaczenia na głowie – często sklepy mylnie nazywają je albinosami. Są to dwie, dominujące w naszym handlu, formy barwne aksolotli.

Wyhodowano również aksolotle czarne (tzw. forma melanistyczna), oraz albinotyczne (spośród których wyróżnia się: złote albinosy (golden-albino), aksantoryczne, białe albinosy oraz albinosy melanistyczne (melanoid albino) – wszystkie mają czerwone oczy). Kryterium podziału albinosów opiera się na różnicach genetycznych i fenotypowych – wspólną cechą jest obecność recesywnego genu warunkującego albinizm w układzie homozygotycznym (dwie takie same kopie tego genu).

Aksolotl meksykański osiąga 15-30 cm długości całkowitej.


Występowanie

Gatunek ten jest endemitem. W naturze spotykany tylko w dwóch wysokogórskich jeziorach Meksyku. Jeziora Xochimilco i Chalco (już nie istnieje – wyschło) położone są/były na wysokości 2300 m.n.p.m. niedaleko stolicy Meksyku. Ich obszar wraz ze wszystkimi dopływami przekraczał 35 km². Ich głębokość nie przekraczała 10 metrów, ale i tak aksolotle najczęściej nie schodzą głębiej jak na 1 metr. Jest gatunkiem konsumpcyjnym. Jego mięso jest ponoć bardzo smaczne. Z powodu degradacji środowiska naturalnego grozi temu gatunkowi wyginięcie w naturze. W celu ochrony został objęty przepisami Konwencji Waszyngtońskiej CITES (załącznik II) oraz został wpisany na Czerwoną Listę Gatunków Zagrożonych (IUCN). Na szczęście w hodowlach amatorskich i laboratoryjnych jest z powodzeniem rozmnażany i te są głównym źródłem tych zwierząt.

Ciekawostki

Aksolotle mają duże zdolności do regeneracji utraconych części ciała. Ogon, fragmenty skrzeli, lub odnóża młodocianym osobnikom odrastają w całości. Z tego względu i z uwagi na szereg interesujących właściwości ich organizmów aksolotle hodowane są w laboratoriach do badań z zakresu transplantologii, a także endokrynologii czy genetyki.

Po raz pierwszy aksolotle rozmnożono w Paryżu w XIX wieku. Udało się także aksolotla przeobrazić w formę lądową. Pierwsza dokonała tego w 1917 roku polska uczona Laura Kaufman (zastosowała tyroksynę). Przeobrażone osobniki dorosłe są podobne do spokrewnionego gatunku Ambystoma tigrinum.

W listopadzie 2005 zespół niemieckich naukowców z Instytutu Maxa Plancka opublikował wyniki prac nad stworzeniem transgenicznej linii aksolotli z GFP (ang. green fluorescence protein – zielone białko fluorescencji). Otrzymano w ten sposób nieocenione narzędzie do badań z zakresu embriologii, organogenezy, regeneracji i nauk pokrewnych. Można dzięki niemu prześledzić los wybranych (przeszczepionych) grup komórek w trakcie rozwoju organizmu, emitują one zielone światło. W ten sposób aksolotle dołączyły do laboratoryjnej plejady, obok myszy i rybki danio, organizmów świecących na zielono.

Neotenia

Jest to zjawisko występujące u płazów, polegające na pozostawaniu w stadium larwalnym oraz możliwości osiągania dojrzałości płciowej i rozmnażania się bez przeobrażenia w formę dorosłą. Fenomen ten związany jest z kilkoma czynnikami, z których najważniejsze wydają się być: brak reakcji tkanek organizmu płaza na tyroksynę i inne pokrewne hormony tarczycy (co często jest uwarunkowane genetycznie) lub niedorozwojem samej tarczycy i upośledzona jej funkcją w wydzielaniu hormonów (co często jest uwarunkowane środowiskowo). Do pierwszej grupy zaliczyć można m. in. Odmieńca jaskiniowego (Proteus anguius), amfiumy (Amfiuma means) czy syren (Sirena lacertina) i wiele innych. Podawane hormony tarczycy nie powodują przeobrażenia tych płazów. Wszystkie te gatunki nazywane są larwami stałymi a zjawisko ich rozmnażania nazywa się pedogenezą. Inne gatunki reagują na iniekcyjne podawane hormony tarczycy i pod ich wpływem dokonuje się przeobrażenie do lądowej formy dorosłej (i do tej grupy zaliczmy właśnie aksolotla). Wyróżniamy neotenię zupełną, gdzie czynnikiem ją wywołującym jest zazwyczaj niska temperatura wody w której bytują larwy płazów. Do tej grupy zaliczamy różne gatunki europejskich traszek zamieszkujące północne tereny kontynentu. W przypadku neotenii zupełnej larwy mogą odbywać gody i się rozmnażać. W przypadku neotenii niezupełnej (zjawisko występuje także u płazów bezogonowych) przedłuża się tylko nadmiernie okres larwalny bez możliwości rozmnażania się w tej formie.

Aktywność

Ożywiają się głównie nocą, ale w dzień także są aktywne. Ich aktywność wzmaga się, gdy są głodne i intensywnie poszukują pokarmu. Także w przyciemnionym akwarium są aktywniejsze.


Akwarium

Płazy te hoduje się zazwyczaj w akwarium o odpowiedniej wielkości do ilości osobników. Dla 4 dorosłych osobników minimalne rozmiary zbiornika hodowlanego to 100x40x60 cm. Umieszczamy go, szczególnie latem, w chłodniejszych częściach mieszkania, by woda nie nagrzewała się zbytnio (patrz warunki utrzymani w hodowli – temperatura). Na dno zazwyczaj dajemy kilkucentymetrową warstwę gruboziarnistego żwiru, kamieni (ich wielkość powinna uniemożliwiać przypadkowe połykanie) – lub czysty, wyprażony uprzednio, piasek rzeczny. Można hodować aksolotle w akwarium bez podłoża, co znacznie ułatwia utrzymanie zbiornika w czystości, jednak obniża jego walory estetyczne. Dobrze jest obsadzić akwarium roślinami, wśród których aksolotle lubią się ukrywać. Także umieszczenie zatopionych korzeni wzbogaca wystrój akwarium i daje nowe miejsca schronienia zwierząt. Poziom wody w zbiorniku powinien wynosić ok 50 cm ( większa objętość wody (min. 100-120 litrów) zapewnia stabilniejsze utrzymywanie się parametrów fizykochemicznych). Trzeba jednak uważać by lustro wody nie sięgało brzegu akwarium ,bo przy otwartej górnej powierzchni zachodzi możliwość wyskoczenia spłoszonego aksolotla. Delikatna skóra i skrzela szybko wysychają na powietrzu i zwierze dusi się.

Formy przeobrażone trzymamy podobnie jak spokrewnione z aksolotlem gatunki ambystom (Ambystoma tigrinum, Ambystoma maculatum).

Woda – aksolotle trzymamy w wodzie twardej, obojętnej lub lekko zasadowej (pH 6,5 – 8,0). Nie stosuje się bezpośrednio wody wodociągowej w uwagi na obecność chloru. Woda powinna odstać 24h w otwartym(!) zbiorniku, można ją w tym czasie dodatkowo napowietrzać, przyspieszy to ulatnianie się chloru. Akwarystyczne preparaty do uzdatniania wody nie są szkodliwe dla aksolotli. Można je stosować, ale nie jest to konieczne. Zaleca się trzymanie aksolotli w 40% roztworze Holtfreter’a.

Filtracja – by utrzymać wodę odpowiedniej czystości potrzebny jest dobry i wydajny filtr akwariowy. Można zastosować kilka rodzajów filtrów: tzw zewnętrzny filtr kubełkowy – o bardzo dużej objętości złoża i przepustowości – zapewnia dobrą filtrację biologiczną i mechaniczną; jeśli decydujemy się na podłoże w akwarium, można zastosować wydajny biologicznie filtr podżwirowy (denny), ewentualnie uzupełnić go filtrem wewnętrznym. Jeśli używamy tylko małego filtra wewnętrznego lub filtra kaskadowego, należy pamiętać o sumiennej, regularnej podmianie wody!

Temperatura

Ogrzewanie wody jest zbędne, a wręcz niewskazane. Wymagana temperatura wody to 16-18°C, temperatury 20-22°C stanowią górną akceptowalną granicę komfortu zwierząt, powyżej 24°C należy chłodzić! Bardzo dobrym, ale i bardzo kosztownym rozwiązaniem są chłodziarki akwarystyczne – stosowane w akwarystyce morskiej, zwłaszcza w hodowli korali. Sprzęt jest łatwo dostępny w sklepach internetowych. Domowe,nieco mniej wydajne metody, opierają się na zamrożonych butelkach z wodą i wentylatorach nad zbiornikiem. W zbyt ciepłej wodzie słabnie odporność organizmu aksolotla, skrzela stają się mniej „pierzaste”, zwiększa się ryzyko zachorowania na grzybice czy choroby bakteryjne, maleje rozpuszczalność tlenu – tym samym spada jego stężenie.

Oświetlenie

Nie powinno być zbyt jaskrawe ponieważ płazy są niespokojne w zbyt intensywnym, jasnym świetle (patrz aktywność). Dobrze jest by tylko część akwarium była oświetlona, a pozostała część pozostawała w półmroku.

Żywienie

Aksolotle to drapieżniki, więc karmimy je pokarmem zwierzęcym. Podajemy im ryby – żywe lub mrożone, owady (świerszcze, karaczany, mączniki – umiarkowane ilości), dżdżownice, granulowane pokarmy dla pstrągów lub jesiotrów, mrożoną i żywą ochotkę, rurecznik (Tubifex), liofilizowaną artemię, sporadycznie kawałki mięsa itp. Są płazami bardzo żarłocznymi.Dorosłe karmimy dwa, trzy razy w tygodniu do syta, młode raz – dwa razy dziennie. Niezjedzone resztki usuwamy, by nie były przyczyną zatrucia, gdy się zepsują. Aksolotle łatwo przyzwyczaja się do pobierania pokarmu z ręki lub z pęsety. Młode osobniki przejawiają skłonności kanibalistyczne, większy może pożreć mniejszego osobnika własnego gatunku. Dlatego trzeba zwrócić uwagę na to, by nie umieszczać razem osobników o znacznie różniących się rozmiarach.

Dymorfizm płciowy

Samice od samców różnimy po budowie kloaki. Te pierwsze mają kloakę mniejszą i gorzej rozbudowaną. Samce mają większe wargi kloakalne, które w czasie godów nabrzmiewają do rozmiarów orzecha laskowego. Innej cechy dymorfizmu (niektóre samce są nieco potężniejsze i mają wyższy grzebień na ogonie) nie są charakterystyczne i trudno na ich podstawie określić płeć osobnika.

Rozmnażanie

Płaz ten, przy dobrym karmieniu, osiąga zdolność rozmnażania w wieku 1 roku, ale do godów powinny przystępować w wieku 2-3 lat, gdy samice osiągną odpowiednią wielkość. Rozmnażanie w niewoli może być stymulowane przez cały rok, choć nie zaleca się eksploatowania samicy częściej niż raz na rok-dwa. W naturze samice składają jaja w ilości około 600-800 sztuk. Złożony skrzek podobny jest do skrzeku żab (galaretowate kłęby) i przyczepiony jest do podwodnych roślin.

Po wcześniejszym rozdzieleniu według płci i przezimowaniu (patrz zimowanie). Łączymy je stopniowo podnosząc temperaturę do 20°C, zwiększając ją codziennie o 1-2°C.
Inne źródła podają że do stymulacji sezonu godowego wystarczy stopniowa zmiana długości dnia świetlnego i odświeżenie wody.

Gody są gwałtowne, samiec „adoruje” samicę, kąsa. Składa plemniki otoczone śluzowatą substancją tzw. spermatofor. Samica pobiera spermatofor wargami kloakalnymi i następuje zapłodnienie wewnętrzne. Po około 4 dniach samica przez dwa kolejne dni składa pośród roślin w akwarium kłęby jaj podobne do skrzeku naszych żab. Dorosłe osobniki zazwyczaj nie zjadają ich. Złożone jaja przenosimy do osobnego akwarium z dobrze natlenioną i filtrowaną wodą o temperaturze 20-22°C, zaleca się 20% roztwór Holtfreter’a. Oliwkowo-szare lub żółto-szare larwy o wielkości mniej więcej 7-10 mm wylęgają się po około 8-10 dniach. Zaopatrzone są w dwie pary skrzeli i pozbawione są odnóży, do wychowu młodych zaleca się 40% roztwór Holtfreter’a.

Już w pierwszym dniu życia, larwy zaczynają zjadać drobny, żywy pokarm (artemię i rozwielitki). Są żarłoczne i powinno się je karmić dwa razy dziennie. Skłonne są do kanibalizmu, więc należy rozdzielać je według wielkości do osobnych pojemników. Ważna jest czystość wody (w tym pomaga dobry filtr ale tak zabezpieczony by nie wciągał młodych aksolotli) i usuwanie niezjedzonych resztek. Po około 4-8 tygodniach, w zależności od temperatury wody, przy długości ciała około 2-6 cm, malutkim aksolotlom wyrastają odnóża. Najpierw przednie, potem, po około miesiącu, tylne i od tego czasu zaczynają przypominać dorosłe osobniki. Dobrze karmione młode aksolotle po upływie 12 tygodni osiągają już 5-6 cm długości.

Zimowanie

Aksolotle zimuje się zazwyczaj, gdy chce się te zwierzęta rozmnożyć. W miesiącach zimowych (listopad – marzec) obniżamy im temperaturę wody do około 5-10°C. W tym też okresie nie karmimy i znacznie zmniejszamy intensywność oświetlenia.

Uwagi

Aksolotle w przypadku niskiego stężenia tlenu w wodzie, często podpływają pod powierzchnię wody i „łapią haust” powietrza do dobrze ukrwionej jamy gębowej i słabo rozwiniętych płuc. Skóra ich, choć z wyglądu chropowata, jest bardzo delikatna i śliska, to też przenosząc aksolotla do innego lokum, potrzeba dużej zręczności i delikatności (najlepiej wziąć go w wilgotną szmatkę i zaprzeć jego głowę we wnętrzu dłoni, druga ręką pewnie podtrzymując w okolicach miednicy).

W hodowli aksolotli należy unikać toksycznej dla zwierząt miedzi(Cu)i jej związków, nie stosuje się ZIELENI MALACHITOWEJ, ani preparatów ją zawierających, czyli FMC,MFC,wybielaczy optycznych!!! Szkodliwy jest JOD, należy zwrócić szczególną uwagę, aby do odkażania i kąpieli leczniczych stosować sól niejodowaną. Nie używać jodyny ani płynu Lugola(roztwór jodu w jodku potasu).

 

Opracowanie i źródła informacji

Opracował Witold „Wiciu” Borkowski na podstawie doświadczeń własnych i zaprzyjaźnionych hodowców oraz poniższej literatury:
E. Bruins, „Encyklopedie teraristiky”
W. Juszczyk, „Płazy i gady krajowe. I wiadomości ogólne”
W. Juszczyk, „Gady i płazy – Mały słownik zoologiczny
I. Kocourek, D. Modry, „Obojźivelnici v terarich”
C. Przybyszewski, „Zwierzęta w terrarium
F. Szalay, H. Szalayova, „Chovame terariove zvierata”
Encyklopediazwierzęta – ssaki, ptaki, gady, płazy”

Opis uzupełniła Aleksandra Pająkowska „Sihaya” na podstawie:
www.axolotl.org
http://bigapple.uky.edu/~axolotl/newsletter.htm Axolotl News Letters No25, No28
http://bigapple.uky.edu/~axolotl/ Ambystoma Genetic Stock Center
http://bigapple.uky.edu/~axolotl/article.pdf A germline GFP transgenic axolotl and its use to track cell fate: Dual origin of the fin mesenchyme during development and the fate of blood cells during regeneration
oraz na podstawie obserwacji własnych i doświadczeń zaprzyjaźnionych hodowców

Dodaj swoje przemyślenie na temat artykułu