Camponotus spp. - Ogólna charakterystyka mrówek z rodzaju Camponotus
Camponotus to rodzaj mrówek, należących do podrodziny Formicinae liczącej prawie tysiąc gatunków, zasiedlających lasy całego klimatu tropikalnego i względnie umiarkowanego.
Zdecydowana większość z nich imponuje rozmiarem, który waha się w granicach 1,2cm - 1,7cm, wliczając w to największą mrówkę świata - Camponotus gigas, która osiąga nawet 2,8cm długości.
Camponotus spp. przeważnie żyją w spróchniałym drewnie, często naruszając także zdrowe struktury drzewa, co z kolei powoduje, że w niektórych krajach prowadzi się lokalne akcje tępienia kolonii na obszarach rezerwatów, bądź celem ochrony starodrzewia i pomników przyrody. W skrajnych przypadkach, spora kolonia może być również przyczyną zawalenia się drewnianych stropów, dachów, a nawet mostów, w których często gniazdują. Zdecydowana większość gatunków jest monoginiczna (w gnieździe przebywa tylko jedna królowa), jednak prawdopodobnie w dojrzałych koloniach może dochodzić do zjawiska oliginii, czyli obecności kilku aktywnie czerwiących matek, które jednak są całkowicie od siebie odizolowane.
Różnice w wyglądzie poszczególnych kast na przykładzie C. herculeanus:
Cechą charakterystyczną rodzaju jest bardzo widoczny podział robotnic na kasty (tzw. polimorfizm), wliczając w to najmniejsze robotnice - minor, poprzez średnie - media i najbardziej rozwinięte major, które w późniejszym okresie życia kolonii wykształcają podkastę nazwaną umownie supermajor, czyli żołnierzy, cechujących się rozbudowaną głową i szczękoczułkami. Żołnierze służą do obrony gniazda, bądź są wykorzystywani jako żywe cysterny do transportu pokarmu.
Rząd ten odżywia się przede wszystkim spadzią, wydalaną przez mszyce, jednak nie zaobserwowano pieczołowitej hodowli tych owadów, jak to ma miejsce w blisko spokrewnionym rodzaju Formica spp., lub dalszej rodzinie - Lasius spp. Ciekawostką jest fakt, że praktycznie wszystkie kolonie Camponotus spp. są zainfekowane bakterią Blochmannia, która aktywnie pomaga w procesie odżywiania mrówek, dzięki rozkładaniu aminokwasów i innych składników odżywczych. Niektóre rodziny są zainfekowane również szczepem Wolbachia, który jednak jest dość szeroko rozpowszechniony w świecie owadów, z którymi tworzy symbiotyczne związki.
Camponotus spp. rozmnaża się metodą klasztorną, jednak czas od momentu złożenia jaj do wylęgu pierwszych robotnic u niektórych gatunków (zwłaszcza u C.ligniperda) bywa bardzo długi, więc zalecane jest dokarmianie królowej kroplami miodu, a w krytycznych przypadkach, należy wspomóc młodą matkę kilkoma poczwarkami bądź larwami podebranymi z dojrzałej kolonii. Wielu hodowców zauważyło pewną zależność. Mianowicie, u rodzaju Camponotus, następują dwa swoiste "rzuty" potomstwa w sezonie wegetacyjnym. Pierwsze jaja pojawiają się zwykle tuż po wybudzeniu się kolonii z okresu hibernacyjnego, a kolejny rzut następuje zwykle w chwili, kiedy poprzednie potomstwo przeobraziło się już w robotnice, bądź dojrzewa w kokonach. Najczęściej drugie pokolenie nie zdąży się przeobrazić przed nastaniem chłodów, więc zimuje razem z kolonią w najgłębszych zakamarkach gniazda. Rójki polskich gatunków odbywają się w maju i czerwcu. Królowe są pokaźnych rozmiarów i zwykle zaraz po kopulacji pozbywają się skrzydeł.
W Polsce dosyć pospolicie występują 4 gatunki Camponotus, jednak istnieją rzadkie doniesienia o odkryciu stanowisk dwóch innych przedstawicieli rodzaju - C. truncatus i C. piceus. C. truncatus został oficjalnie wpisany do katalogu rodzimej myrmekofauny, jednak w przypadku C. piceus istnieją tylko nieliczne donosy na temat występowania pojedynczych kolonii na terenie kraju.
Ubarwienie czarne, lub ciemno brązowe, błyszczące. Przedplecze często jaśniejsze. Na ciele widoczne pojedyncze włoski (najgęściej na odwłoku)
Robotnice
Królowa, Robotnice, Jaja
Wielkość:
Królowa: 9-11mm,
Samiec: 6-7mm,
Robotnice: 4-9mm
Wystepowanie:
Wilgotne lasy liściaste. Kolonie zamieszkują szczeliny drzew takich jak buk, dąb, lipa czy jesion.
Pożywienie:
Spadź i drobne owady.
Cechy szczególne:
Jest to piękna i pożądana przez hodowców mrówka. Cechuje się dość szybkim przyrostem, jak na przedstawicieli swojego rodzaju. Królowa jest smukła i wyglądem przypomina robotnice. Wykazuje aktywność głównie nocną.
Hodowla:
Najlepiej formikarium w orientacji pionowej z wypełnieniem korkowym lub z balsy. Gatunek ciepłolubny - zalecane dogrzewanie.
Hibernacja:
Tak
Ochrona gatunkowa:
Nie
Lot godowy:
Druga połowa maja. Królowe kryją się wysoko w koronach drzew. Rójka głównie nocą.
To spora mrówka o ubarwieniu bliźniaczo podobnym do C.ligniperda, jednak posiadająca mniej czerwonego zabarwienia na pierwszym segmencie odwłoka. Grzbiet rdzawo-brunatny, głowa i odwłok czarne, z jasnymi włoskami. Gmachówki posiadają bardzo długie nogi. Wygląd w zależności od kasty - od drobnych piastunek po potężnych żołnierzy.
Królowa
Robotnica
Wielkość:
Królowa: 14-16mm,
Samiec: 10-12mm,
Robotnice: 7-12mm
Wystepowanie:
Występuje w całej Polsce, jednak najczęściej zamieszkuje lasy iglaste w dolnej części kraju. Preferuje zacienione stanowiska, drążąc korytarze w spróchniałych drzewach.
Pożywienie:
Spadź oraz drobne owady.
Cechy szczególne:
Jest to druga co do wielkości mrówka występująca w Polsce. Cechą szczególną jest fakt, że formy płciowe przychodzą na świat późnym latem, biorąc udział w aktywnym życiu kolonii aż do czasu hibernacjii. Po wybudzeniu, skupiają się juz tylko na przygotowaniach do lotu godowego.
Hodowla:
Gatunek świetnie nadający się dla cierpliwych osób, które zaakceptują skryty tryb życia tych owadów. Najlepiej formikarium w orientacji pionowej z wypełnieniem korkowym lub z balsy. Gatunek ciepłolubny - zalecane dogrzewanie.
Jest to największa mrówka Polski i Europy. Królowa niezwykle masywna, osiągająca często prawie 2cm długości. Mrówka ubarwiona bliźniaczo do C.herculeanus, jednak kolory bardziej wysycone. Grzbiet czerwonawy, głowa czarna, odwłok czarny z czerwonym przebarwieniem na pierwszym segmencie. Ciało błyszczące, z nielicznymi włoskami.
Robotnica
Królowa
Wielkość:
Królowa: 17-20mm,
Samiec: 11-12mm,
Robotnice: 11-17mm
Wystepowanie:
Gatunek dość pospolity w lasach iglastych na południu kraju. Zamieszkuje pnie spróchniałych drzew, jednak spora część kolonii zamieszkuje pod ziemią.
Pożywienie:
Spadź i owady.
Cechy szczególne:
Ten przepiękny olbrzym jest gatunkiem z natury łagodnym, jednak w sytuacji zagrożenia przez inne kolonie (zwłaszcza konkurencyjnej Mrówki rudnicy), ukazują w pełnej krasie potęgę swojej wielkości. Zaatakowana kolonia z dużą ilością żołnierzy może dotkliwie pokąsać napastnika.
Hodowla:
C.ligniperda jest gatunkiem dosyc prostym w hodowli, jednak zalecanym dla osób cierpliwych, ponieważ wychów pierwszych pokoleń to kwestia od kilku miesięcy, do roku. Taka królowa najczęściej wymaga pomocy i podrzucenia potomstwa. Najlepiej formikarium w orientacji pionowej z wypełnieniem korkowym lub z balsy. Gatunek ciepłolubny - zalecane dogrzewanie.
Hibernacja:
Tak
Ochrona gatunkowa:
Nie
Lot godowy:
Pierwsza połowa maja, czasem nieliczne rójki w czerwcu.
Mrówka ta cechuje się niezwykłą budową głowy, przypominającą spłaszczony, prostokątny "korek". Ubarwienie brązowe z jaśniejszymi przetarciami na grzbiecie i odwloku.
Królowa
Królowa
Wielkość:
Królowa: 7-9mm,
Samiec: ?
Robotnice: 6-10mm
Wystepowanie:
Dosyć pospolity w krajach śródziemnomorskich, występuje w cieplejszych obszarach na terytorium Niemiec. W Polsce odkryty w 2006r w okolicach Wrocławia, następnie w Nowej Soli.
Pożywienie:
Spadź oraz drobne owady.
Cechy szczególne:
Niezwykły kształt głowy żółnierzy jest prawdopodobnie przeznaczony to tarasowania wejścia do mrowiska przed drapieżnikami.
Hodowla:
Gatunek niezwykle rzadki w polskich hodowlach. Słabo znosi chłód, zalecane dogrzewanie.
Hibernacja:
Tak
Ochrona gatunkowa:
Aktualnie nie jest jasna sytuacja tego gatunku. Prawdopodobnie zostanie on objęty ochroną ścisłą.
Mrówkę cechuje czarne, matowe ubarwienie, z dosyć licznymi wloskami. Wygląd, jak u innych gmachówek, uzależniony jest przynależnością do kasty.
Królowa
Wielkość:
Królowa: 14-16mm,
Samiec: 10-12mm,
Robotnice: 7-12mm
Wystepowanie:
Występuje pospolicie w Południowej Europie i Azji Mniejszej. W Polsce rzadka, spotykana jednak w mieszanych, dobrze naslonecznionych lasach.
Pożywienie:
Spadź oraz drobne owady.
Cechy szczególne:
Jest to druga co do wielkości mrówka występująca w Polsce. W odróżnieniu od pozostałych gmachówek, preferuje raczej dobrze naslonecznione polany z pojedyńczymi drzewami.
Hodowla:
Gatunek dosyć trudno dostępny, zalecany dla osób cierpliwych. Wymaga dogrzewania.
Hibernacja:
Tak
Ochrona gatunkowa:
Nie
Lot godowy:
Lipiec i pierwsza połowa sierpnia.
Opracowała: Marta Anna Szelegieniec (Lilith66)
Na podstawie własnych doświadczeń i danych z serwisu formicopedia.org
)
)
)
)
)
)
)
)
)