Gady (Reptilia) →

Żółw obrzeżony
Żółwie – Chelonia

Pyton skalny
Łuskonośne (Squamata)

Waran stepowy
Łuskonośne (Squamata)

CZASZKA


• Czaszka w znacznym stopniu skostniała, jest wyższa i węższa niż u płazów;
  
• Szczęka górna zrośnięta z puszką mózgową (żółwie, krokodyle) lub ruchoma (węże);
  
• Kość kwadratowa i stawowa łączą szczękę górną z żuchwą;
  
• Uzębienie homodontyczne (identyczna budowa i kształt). Zęby umiejscowione są na kościach szczękowych;
  
• Czaszka połączona ruchomo z kręgosłupem za pomocą 1 kłykcia potylicznego


ODCINKI KRĘGOSŁUPA



• szyjny (8kręgów: dźwigacz, obrotnik i 6 innych);
  
• piersiowo-lędźwiowy (12 kręgów);
  
• krzyżowy (2 kręgi);
  
• ogonowy (zmienna liczba kręgów);
  

ŻEBRA



• obecna klatka piersiowa: żebra + mostek;
  
• niekiedy "żebra" brzuszne (gastralia);
  

OBRĘCZ BARKOWA



• łopatki, nadłopatki;
  
• obojczyki;
  
• potężne kości krucze;
  
• u gadów beznogich redukcja obręczy;
  
• połączona jest mięśniami z kręgosłupem;
  

OBRĘCZ MIEDNICZNA



• 2 kości powstałe ze zrośnięcia kości biodrowych, łonowych i kulszowych;
  
• mocno połączona z kręgosłupem poprzez drugi krąg krzyżowy;
  
• u gadów beznogich redukcja obręczy;
  

KOŃCZYNA PRZEDNIA


• A) KOŚCI RĘKI
  
  
  • kości palców;
    
  • kości śródręcza;
    
  • kości nadgarstka;
  
  
  
• B) KOŚCI PRZEDRAMIENIA
  
  
  • kość promieniowa;
    
  • kość łokciowa;
  
  
  
• C) KOŚĆ RAMIENIOWA
  
  Występuje zanik kończyn u gadów beznogich (węży i niektórych padalców)


KOŃCZYNA TYLNA


• A) KOŚCI STOPY
  
  
  • kości palców;
    
  • kości śródstopia;
    
  • kości nastopka (stępu);
  
  
  
• B) KOŚCI PODUDZIA
  
  
  • kość goleniowa (piszczelowa);
    
  • kość strzałkowa;
  
  
  
• C) KOŚĆ UDOWA
  
  Zanik kończyn u gadów beznogich.
  U gadów występuje boczne osadzenie kończyn zawieszających ciało.

• mięśnie głowy;
  
• m. tułowia o zanikającej metamerii;
  
• m. międzyżebrowe;
  
• m. kończyn;
  

Przewód pokarmowy rozpoczyna się jamą gebową (z językiem, zębami, zębami jadowymi i gruczołami ślinowymi) przechodząc dalej w → gardziel → przełyk → żołądek → dwunastnicę (z wątrobą i trzustką) → jelito cienkie → jelito grube (na ich granicy jelito ślepe) → kloaka (stek)

• zamknięty
  
• serce trójdziałowe (u krokodyli całkowita przegroda międzykomorowa);
  
• dwa obiegi krwi: duży (serce – ciało – serce) i mały, tzw płucny (serce – płuca – serce);
  
• obecna czerwona hemoglobina;
  

• nozdrza zewnętrzne przechodzą kolejno w nozdrza wewnętrzne → krtań → tchawicę → 2 oskrzela główne – Są to drogi oddechowe;
  

• płuca podzielone na liczne komory;
  
• znaczna część płuc ma budowę gąbczastą;
  
• u niektórych węży występuje redukcja jednego z płuc;
  

• parzyste nerki;
  
• parzyste moczowody;
  
• pęcherz moczowy;
  
• kloaka;
  

• kwas moczowy (95%)
  
• mocznik
  
• amoniak (krokodyle do 80%)
  

• Kresomózgowie składa się z:
  
  
  
  • dobrze wykształconych półkul mózgowych
    
  • zaczątkowej kory mózgowej
    
  • dobrze rozwiniętych płatów węchowych
    
  
  
  
• Międzymózgowie
  
  
  
  • nieduże
    
  • obecna przysadka i (z wyj. krokodyli) szyszynka
    
  
  
  
• Śródmózgowie
  
  
  
  • zawiera ośrodki wzrokowe i statyczno – słuchowe
    
  • ma rolę koordynującą
    
  
  
  
• Móżdżek
  
  
  • nieduży, ale dobrze rozwinięty
    
  • na ogół gładki, u krokodyli podzielony na 3 płaty
  
  
  
• Rdzeń przedłużony jest wygięty w płaszczyźnie pionowej
  
  
• Występuje 12 par nerwów mózgowych
  
  

• Narządy płciowe u samców:
  
  
  • parzyste jądra, parzyste najądrza, parzyste nasieniowody uchodzące do moczowodów, kloaka z 2 narządami kopulacyjnymi.
  
  
  
• Narządy płciowe u samic:
  
  
  • parzyste jajniki, parzyste jajowody, kloaka

• zapłodnienie wewnętrzne
  
• jajorodne lub jajożyworodne lub żyworodne
  
• rozwój prosty
  
• gady są owodniowcami (zarodki tworzą błony płodowe)

→ sucha, zrogowaciała skóra, nieprzepuszczalna dla gazów;
→ palce zaopatrzone w pazury warunkujące większą przyczepność do podłoża
→ oko osłonięte trzema powiekami (dolną, górną i migawkową), chroniącymi przed działaniem czynników zewnętrznych;
→ ruchliwa głowa, dzięki obecności jednego kłykcia potylicznego i odpowiedniej budowie pierwszego i drugiego kręgu szyjnego, zapewniająca lepszą penetrację środowiska;
→ zwinny sposób poruszania się dzięki udziałowi całego kręgosłupa;
→ kończyny 5-palczaste podwieszające ciało;

→ szkielet silnie skostniały;
→ czaszka silnie wysklepiona w porównaniu z płazami, mózgoczaszka łączy się z trzewioczaszką za pomocą kości kwadratowej;
→ szczęki zaopatrzone w jednolite, niezróżnicowane zęby (homodontyzm)
→ silnie rozwinięte kości obręczy barkowej (łopatki, nadłopatki, kości krucze, obojczyki) oraz miednicznej (zrośnięcie kości biodrowej, łonowej i kulszowej);
→ płuca gąbczaste, osłonięte żebrami i mostkiem (klatka piersiowa), wspomagającymi i ułatwiającymi oddychanie;
→ serce trójdziałowe (2 przedsionki + komora z niepełną przegrodą, dzięki czemu krew miesza się tylko częściowo. Wyjątek krokodyle – serce 4-działowe);
→ w układzie wydalniczym para nerek ostatecznych, efektywniej regulujących gospodarką wodno-mineralną;
→ silniejszy rozwój mózgu w stosunku do płazów, zwłaszcza rozwój półkul mózgowych z zaczątkami kory mózgu;
→ dobrze rozwinięte narządy zmysłu węchu;
→ wykształcenie narządów kopulacyjnych w związku z zapłodnieniem wewnętrznym (następującym w jajowodach);
→ jaja składane są na lądzie a nie w wodzie; przetrwanie jaj i rozwój organizmu są możliwe dzięki obecności błon płodowych – owodni, omoczni i kosmówki;