|
|
|
|
|
| « Alarm dla dziko żyj±cych .. | Jak zacz±ć hodowlę mrówek.. » Artykuły » Owady » |
|
Drapieżne g±sienice modraszków
W¶ród przedstawicieli rodzin: modraszkowatych (choć czę¶ć systematyków wydziela rodzinę Riodinidae , w tym ujęciu systematycznym, ta rodzina jest wł±czona do modraszkowatych - podział systematyczny za Buszko, Masłowski - 2008), wykształciły się bardzo ciekawe zależno¶ci między g±sienicami a mrówkami. Około 30-tu gatunków g±sienic motyli z rodziny modraszkowatych (Lycaenidae), spotykanych w Polsce (około 2/3 naszych gatunków) cechuje do¶ć nietypowa cecha - cykl życiowy g±sienic jest silnie zwi±zany z mrówkami. Na dziesi±tym segmencie posiadaj± tak zwane gruczoły myrmekofilne (nektarowe), które produkuj± słodk± substancję Wydzielina gruczołów (jest to roztwór węglowodanów i aminokwasów) jest niezwykle atrakcyjna dla mrówek, które j± bardzo chętnie zlizuj±. W niektórych sytuacjach współpraca g±sienic i mrówek polega na protokooperacji - czyli zależno¶ci, z której korzysta każda ze stron: mrówki zyskuj± atrakcyjny pokarm, a g±sienice dzięki mrówkom maj± zapewnion± ochronę przed drapieżnikami i pasożytami. Może to być zależno¶ć fakultatywna (względna): i mrówki, i g±sienice mog± żyć samodzielnie. Eksperymenty wykazały, że przeżywalno¶ć g±sienic modraszków żeruj±cych na ro¶linach, które s± odwiedzane przez mrówki jest znacznie większa. Fot 2 g±sienica na ro¶linie pokarmowej, w towarzystwie mrówek. W skrajnych przypadkach g±sienice pozbawione opieki mrówek nie maj± szans na przeżycie, gdyż padaj± ofiar± drapieżników i pasożytów. W przypadku zależno¶ci obligatoryjnej (bezwzględnej) g±sienica pozbawiona opieki ze strony mrówek ginie. Mrówki "doj±" g±sienice (podobnie jak to robi± z mszycami) - polega to na opukiwaniu czułkami ciała g±sienicy. G±sienica, reaguj±c na opukiwanie z gruczołów myrmekofilnych wydziela kropelki słodkiego roztworu. Rodzaje mrówek, które spotykano z g±sienicami modraszków to Myrmica, Lasius i Formica. G±sienice między innymi tych gatunków modraszków s± spotykane w towarzystwie mrówek (niektóre z nich to obligatoryjnie myrmekofilne): modraszek eumedon (Aricia eumedon), modraszek argus (Plebejus argus),modraszek idas (Plebejus idas), modraszek lazurek (Polyommatus thersites), modraszek korydon (Polyommatus coridon), modraszek gniady (Polyommatus ripartii). G±sienice korydona, za miejsce do przepoczwarczenia wybieraj± często mrowiska - obserwowano motyle, wychodz±ce z mrowisk. Natomiast g±sienice tych gatunków modraszków: »Modraszek arion (Maculinea arion) »Modraszek telejus (Maculinea teleius) Fot.1 »Modraszek nausitous (Maculinea nausitous) maj± inn± strategię. Do trzeciego stadium rozwojowego żeruj± na ro¶linach. Często to nie s± li¶cie, ale kwiaty lub kwiatostany (w przypadku telejusa i nausitousa s± to kwiatostany krwi¶ci±gu lekarskiego). Co ciekawe, do trzeciego stadium rozwojowego zyskuj± niewiele na wadze - zaledwie około 1% swej masy końcowej. Po kolejnej wylince g±sienice schodz± na ziemię, gdzie ukrywaj± się w ¶ciółce. G±sienice nie szukaj± aktywnie gniazd mrówek, lecz czekaj± na odnalezienie przez mrówki z rodzaju w¶cieklica (Myrmica). Je¶li mrówka znajdzie g±sienicę, ta podkurcza przedni± czę¶ć ciała, co ułatwia mrówce transport g±sienicy. Na dodatek w takiej pozycji g±sienica przypomina wygl±dem larwę mrówek. Na fot. 3 jest przedstawiona adopcja g±sienicy modraszka ariona przez robotnicę Myrmica sabuleti. Jest to zależno¶ć obligatoryjna (bezwzględna) - g±sienica, która nie zostanie znaleziona przez mrówki ginie. Po dostaniu się do wnętrza mrowiska g±sienica staje się drapieżnikiem. "Językiem" mrówek jest komunikacja za pomoc± specyficznych substancji chemicznych (feromonów). Prawdopodobnie g±sienice produkuj± w gruczołach rozmieszczonych na całym ciele feromon, który jest identyczny z mrówczym feromonem niweluj±cym agresję. Dzięki temu g±sienica może bezkarnie przebywać w mrowisku, gdzie żywi się jajami i larwami mrówek. Fot. 5 - g±sienica modraszka ariona w komorze mrowiska, w¶ród larw i poczwarek mrówek. Przepoczwarczenie następuje również w mrowisku. Rozwój - jak na tak mały gatunek - trwa stosunkowo długo, bo nawet może się przedłużyć do drugiego sezonu. Motyle wylęgaj± się w mrowiskach. Przeobrażenie następuje wczesnym rankiem, kiedy aktywno¶ć mrówek jest najmniejsza i pozwala motylowi bezpiecznie opu¶cić mrowisko. Jeszcze bardziej zaawansowan± formę uzależnienia od mrówek uzyskały te dwa niżej wymienione gatunki modraszków. Ich rozwój przebiega podobnie jak wcze¶niej opisanych gatunków. G±sienice, również dzięki mrówkom, dostaj± się do ich gniazd. »Modraszek alkon (Maculinea alcon) »Modraszek Rebela (Maculinea rebeli) (status gatunku niepewny) Jednak po przedostaniu się do mrowiska g±sienice nie odżywiaj± się jajami lub larwami mrówek. Feromony wydzielane przez g±sienice na tyle "oszukuj±" mrówki, że te zaczynaj± je traktować jak własne larwy. G±sienice s± karmione w ten sam sposób jak mrówki karmi± swoje larwy. Jest to okre¶lane jako tak zwane pasożytnictwo społeczne. Fot. 4 przedstawia g±sienice modraszka alkona w mrowisku Myrmica scabrinodis, a fot. 6 poczwarki tego modraszka. Ze względu na bardzo specyficzne preferencje - nie wystarczy odpowiedni biotop, dodatkowo na tym terenie musz± żyć mrówki w¶cieklice, modraszki z rodzaju Maculinea s± w całej Europie gatunkami rzadkimi (w Polsce s± prawnie chronione) i jednymi z bardziej zagrożonych wyginięciem gatunków. Zaobserwowano ciekaw± zależno¶ć: g±sienice pasożytuj± na jednym, okre¶lonym gatunku w¶cieklic, ale jest to uzależnione od miejsca występowania: np. polskie modraszki nausitousy pasożytuj± na prawie wył±cznie w¶ciekicy Myrmica rubra. Inn± ciekawostk±, jest to, że g±sienice modraszka alkona s± pasożytami Myrmica scabrinodis i Myrmica vandeli - a M. vandeli jest z kolei czasowym pasożytem Myrmica scabrinodis. Jest to przykład pasożytnictwa II stopnia (czyli pasożytowanie na pasożycie)! Tekst: Jakub Liberski (M_dryas) Zdjęcia: okazów z mrówkami Marcin Sielezniew Serdeczne podziękowania dla dr Marcina Sieleznicewa za zgodę w wykorzystaniu Jego zdjęć i cenne uwagi redakcyjne. Literatura wydawnictwa i artykuły on line BUSZKO J., MASŁOWSKI J. "Motyle dzienne Polski. Lepidoptera: Hesperioidea, Papilionoidea" Nowy S±cz 2008. Hölldobler B., Wilson E. O. "Podróż w krainę mrówek" Warszawa 1998. Wilson E.O. "Społeczeństwa owadów" Warszawa 1979. → Stankiewicz A. M., Sielezniew M., Svitra G. "Myrmica schencki (Hymenoptera: Formicidae) rears Maculinea rebeli (Lepidoptera: Lycaenidae) in Lithuania: new evidence for geographical variation of host-ant specificity of an endangered butterfly" (Myrmecologische Nachrichten, Wien, September 2005 → Sielezniew M. "Modraszek arion" (Matecznik 2007) |
REKLAMA 
|
||||||||||||
)
)
)
)
)
)