Artykuł w kategoriach: Encyklopedia, Jaszczurki – Encyklopedia, Krokodyle – Encyklopedia, Węże – Encyklopedia, Żółwie – Encyklopedia

Reptilia – gady


Oceń 1 gwiazdka2 gwiazdki3 gwiazdki4 gwiazdki5 gwiazdek [2]
Loading...

Reptilia – gady

Gady (Reptilia) → Gady są zwierzętami poikilotermicznymi, czyli zmiennocieplnymi, w pełni przystosowanymi do życia lądowego. Cały cykl życiowy łącznie z rozmnażaniem odbywa się na lądzie.


Obecnie żyjące gady to (ok. 7000 gat.) zalicza się do 4 rzędów:

1) ŻółwieChelonia

2) Prajaszczury (ryjogłowe, Rhynchocephalia), jedyny przedstawiciel – hatteria (Sphenodon punctatus) z zachowanym okiem ciemieniowym

3) Łuskonośne (Squamata) do nich należą jaszczurki i węże

4) Krokodyle (Crocodylia).

Gady powstały z płazów w karbonie ery paleozoicznej. Pierwszymi były kotylozaury (podklasa Anapsida, rzad Cotylosauria).
Formą przejściową między kopalnymi płazami i gadami była Seymouria. Długość jej ciała wynosiła ponad 50 cm, a budową przypominała płazy i gady.

Cechy płazie Cechy gadzie
Rozwój osobniczy, zapłodnienie związane z wodą Wyodrębniona szyja
Płaska, ażurowa czaszka 5-palczaste kończyny z pazurami
Obręcz kończyny przedniej Uzębione szczęki
Boczne ustawienie oczu
Jeden kłykieć potyliczny łączący czaszkę z kręgosłupem
Kształt kręgów

Swój największy rozwój gady osiągnęły w erze mezozoicznej. Najstarsze skamieniałości pochodzą z Nowej Szkocji w Kanadzie (środkowy karbon ok. 320 mln lat temu). Panowanie gadów na Ziemi to ok. 140 mln lat w czasie jury i kredy. Największe dinozaury osiągały 20 m długości, przy wielotonowej masie ciała. To największe zwierzęta jakie kiedykolwiek zamieszkiwały Ziemię. Wyróżniamy wśród nich mięsożerne lub padlinożerne teropody i roślinożerne zauropody. Zwierzęta te zaczęły wymierać najprawdopodobniej z powodu zmieniającego się klimatu.

Gady występują w różnych siedliskach na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. To pierwsze kręgowce posiadające suchą, łuskowatą skórę, chroniącą ich ciało zarówno przed urazami jak i utratą wilgoci.
Są pierwszymi kręgowcami, w kręgosłupie których wyraźnie występuje odcinek szyjny i wyodrębniony jest tułów.

Jako pierwsze wykształciły międzyżebrowe mięśnie oddechowe, nerkę prawdziwą oraz 12 nerwów czaszkowych, a u podstawy czaszki wykształciło się podniebienie twarde. Zwierzęta te mają zdolność akomodacji oka (ogniskowania). Jest to możliwe dzięki zmianie kształtu soczewki. Nawet w okresie embrionalnym gady nie oddychają za pomocą skrzeli. Kolejną cechą jaką wykształciły w toku ewolucji to pojawienie się u zarodków specyficznych błon płodowych. Ciało gadów jest wydłużone, jaszczurkowate, zaopatrzone w 4 kończyny, poza wyjątkami w niektórych grupach Reptilia gdzie zwierzęta odnóży nie posiadają lub jest widoczna tendencja do ich redukcji.


Układ szkieletowy

Czaszka

  • Czaszka w znacznym stopniu skostniała, jest wyższa i węższa niż u płazów;
  • Szczęka górna zrośnięta z puszką mózgową (żółwie, krokodyle) lub ruchoma (węże);
  • Kość kwadratowa i stawowa łączą szczękę górną z żuchwą;
  • Uzębienie homodontyczne (identyczna budowa i kształt). Zęby umiejscowione są na kościach szczękowych;
  • Czaszka połączona ruchomo z kręgosłupem za pomocą 1 kłykcia potylicznego

Odcinki kręgosłupa

  • szyjny (8kręgów: dźwigacz, obrotnik i 6 innych);
  • piersiowo-lędźwiowy (12 kręgów);
  • krzyżowy (2 kręgi);
  • ogonowy (zmienna liczba kręgów);

Żebra

  • obecna klatka piersiowa: żebra + mostek;
  • niekiedy „żebra” brzuszne (gastralia);

Obręcz barkowa

  • łopatki, nadłopatki;
  • obojczyki;
  • potężne kości krucze;
  • u gadów beznogich redukcja obręczy;
  • połączona jest mięśniami z kręgosłupem;

Obręcz miedniczna

  • 2 kości powstałe ze zrośnięcia kości biodrowych, łonowych i kulszowych;
  • mocno połączona z kręgosłupem poprzez drugi krąg krzyżowy;
  • u gadów beznogich redukcja obręczy;

Kończyna przednia

a) Kości ręki

kości palców;

kości śródręcza;

kości nadgarstka;

b) Kości przedramienia

kość promieniowa;


kość łokciowa;

c) Kość ramieniowa

Występuje zanik kończyn u gadów beznogich (węży i niektórych padalców)

Kończyna tylna

a) Kości stopy

kości palców;

kości śródstopia;

kości nastopka (stępu);

b) Kośći podudzia

kość goleniowa (piszczelowa);

kość strzałkowa;

c) Kość udowa

Zanik kończyn u gadów beznogich.
U gadów występuje boczne osadzenie kończyn zawieszających ciało.

Układ mięśniowy

  • mięśnie głowy;
  • m. tułowia o zanikającej metamerii;
  • m. międzyżebrowe;
  • m. kończyn;

Układ pokarmowy

Przewód pokarmowy rozpoczyna się jamą gębową (z językiem, zębami, zębami jadowymi i gruczołami ślinowymi) przechodząc dalej w → gardziel → przełyk → żołądek → dwunastnicę (z wątrobą i trzustką) → jelito cienkie →jelito grube (na ich granicy jelito ślepe) → kloaka (stek)

Układ krwionośny

  • zamknięty
  • serce trójdziałowe (u krokodyli całkowita przegroda międzykomorowa);
  • dwa obiegi krwi: duży (serce – ciało – serce) i mały, tzw płucny (serce – płuca – serce);
  • obecna czerwona hemoglobina;

Układ oddechowy

Nozdrza zewnętrzne przechodzą kolejno w nozdrza wewnętrzne → krtań → tchawicę → 2 oskrzela główne – Są to drogi oddechowe;

Narządami wymiany gazów są:

  • płuca podzielone na liczne komory;
  • znaczna część płuc ma budowę gąbczastą;
  • u niektórych węży występuje redukcja jednego z płuc;

Ruchy oddechowe występują z udziałem klatki piersiowej i mięśni międzyżebrowych.

Układ wydalniczy

  • parzyste nerki;
  • parzyste moczowody;
  • pęcherz moczowy;
  • kloaka;

Postać wydalanego azotu:

  • kwas moczowy (95%)
  • mocznik
  • amoniak (krokodyle do 80%)

Układ nerwowy

  • Kresomózgowie składa się z:
    • dobrze wykształconych półkul mózgowych
    • zaczątkowej kory mózgowej
    • dobrze rozwiniętych płatów węchowych
  • Międzymózgowie
    • nieduże
    • obecna przysadka i (z wyj. krokodyli) szyszynka
  • Śródmózgowie
    • zawiera ośrodki wzrokowe i statyczno – słuchowe
    • ma rolę koordynującą
  • Móżdżek
    • nieduży, ale dobrze rozwinięty
    • na ogół gładki, u krokodyli podzielony na 3 płaty
  • Rdzeń przedłużony jest wygięty w płaszczyźnie pionowej
  • Występuje 12 par nerwów mózgowych

Układ rozrodczy

  • Narządy płciowe u samców:
    • parzyste jądra, parzyste najądrza, parzyste nasieniowody uchodzące do moczowodów, kloaka z 2 narządami kopulacyjnymi.
  • Narządy płciowe u samic:
    • parzyste jajniki, parzyste jajowody, kloaka

Cechy rozmnażania

  • zapłodnienie wewnętrzne
  • jajorodne lub jajożyworodne lub żyworodne
  • rozwój prosty
  • gady są owodniowcami (zarodki tworzą błony płodowe)

 

Cechy morfologiczne gadów przystosowujące je do życia w środowisku lądowym

→ sucha, zrogowaciała skóra, nieprzepuszczalna dla gazów;
→ palce zaopatrzone w pazury warunkujące większą przyczepność do podłoża
→ oko osłonięte trzema powiekami (dolną, górną i migawkową), chroniącymi przed działaniem czynników zewnętrznych;
→ ruchliwa głowa, dzięki obecności jednego kłykcia potylicznego i odpowiedniej budowie pierwszego i drugiego kręgu szyjnego, zapewniająca lepszą penetrację środowiska;
→ zwinny sposób poruszania się dzięki udziałowi całego kręgosłupa;
→ kończyny 5-palczaste podwieszające ciało;

Cechy anatomiczne gadów przystosowujące je do życia w środowisku lądowym

→ szkielet silnie skostniały;
→ czaszka silnie wysklepiona w porównaniu z płazami, mózgoczaszka łączy się z trzewioczaszką za pomocą kości kwadratowej;
→ szczęki zaopatrzone w jednolite, niezróżnicowane zęby (homodontyzm)
→ silnie rozwinięte kości obręczy barkowej (łopatki, nadłopatki, kości krucze, obojczyki) oraz miednicznej (zrośnięcie kości biodrowej, łonowej i kulszowej);
→ płuca gąbczaste, osłonięte żebrami i mostkiem (klatka piersiowa), wspomagającymi i ułatwiającymi oddychanie;
→ serce trójdziałowe (2 przedsionki + komora z niepełną przegrodą, dzięki czemu krew miesza się tylko częściowo. Wyjątek krokodyle – serce 4-działowe);
→ w układzie wydalniczym para nerek ostatecznych, efektywniej regulujących gospodarką wodno-mineralną;
→ silniejszy rozwój mózgu w stosunku do płazów, zwłaszcza rozwój półkul mózgowych z zaczątkami kory mózgu;
→ dobrze rozwinięte narządy zmysłu węchu;
→ wykształcenie narządów kopulacyjnych w związku z zapłodnieniem wewnętrznym (następującym w jajowodach);
→ jaja składane są na lądzie a nie w wodzie; przetrwanie jaj i rozwój organizmu są możliwe dzięki obecności błon płodowych – owodni, omoczni i kosmówki;

 Opracowanie: Magdalena Sądej na podstawie literatury:
Jura Cz.: Bezkręgowce; Warszawa 1997.
Villee: Biologia, Warszawa 1996.
Rajski A. Zoologia, tom 1 i 2, Warszawa 1997
Pyłka-Gutowska E.: Vademecum Maturzysty Biologia; Warszawa 1996.
Gorzelańczyk E.J., Wierzbicki A.: Ilustrowany słownik biologiczny dla kandydatów na Akademię Medyczną i Studia Przyrodnicze; Poznań 1998.
Tablice biologiczne; Warszawa 1994.

Dodaj swoje przemyślenie na temat artykułu