Oce艅 1 gwiazdka2 gwiazdki3 gwiazdki4 gwiazdki5 gwiazdek [4]
Loading...
Kategorie: Ptaszniki – Opisy

Theraphosidae – ptasznikowate, ptaszniki

Przeczytaj r贸wnie偶 Ptaszniki 鈥 najcz臋艣ciej zadawane pytania oraz zobacz powi膮zane artyku艂y

Theraphosidae – ptasznikowate, ptaszniki

Theraphosidae (Ptasznikowate) to grupa paj膮k贸w obejmuj膮ca ok. 1 tys. gatunk贸w. Charakteryzuje j膮 wiele cech pierwotnych takich jak: masywna budowa cia艂a, szcz臋koczu艂ki skierowane ku do艂owi oraz cztery (zamiast dw贸ch) p艂ucotchawki, a tak偶e du偶e z臋by jadowe do 1,5-2cm. Do grupy tej nale偶膮 najwi臋ksze 偶yj膮ce na Ziemi paj膮ki.

 

Ptaszniki od 300 milion贸w lat nie zmieni艂y swojej postaci, mo偶na je wiec 艣mia艂o nazwa膰 „偶ywymi skamienia艂o艣ciami”.

Nazwa „ptasznik” pochodzi od badaczki z XVII wieku, kt贸ra zobaczy艂a wielkiego paj膮ka po偶eraj膮cego ptaka. W j臋zyku niemieckim nazwa ptasznika to Vogelspinne („ptasi paj膮k”). W Ameryce ptaszniki nazywane s膮 „tarantulas”, chocia偶 w艂a艣ciwe tarantule 偶yj膮 w Europie. W Afryce ptaszniki maj膮 nazw臋 „Baboon Spiders” (paj膮ki pawiany) – dlatego 偶e mog膮 biega膰 tak jak pawiany po stromych 艣cianach. Nazwa czeska „sklipkan” pochodzi od ptasznik贸w podziemnych, kt贸re buduj膮 korytarze.

Ptaszniki to podrz膮d paj膮k贸w (Araneida) obejmuj膮cy kilka rodzin, w Polsce wyst臋puj膮 i聽s膮 pod ochron膮 3 rzadkie gatunki z聽rodziny gryzielowatych (Atypidae) s膮 to niewielkie paj膮ki (25-35mm), kt贸re spotka膰 mo偶emy na suchych i聽ciep艂ych terenach, gdzie buduj膮 swoje nory przekraczaj膮ce cz臋sto g艂臋boko艣膰 25 cm.

Jednak ptaszniki to nie tylko ma艂e paj膮ki, to tak偶e rodzina聽Theraphosidae, do聽kt贸rej nale偶y ponad 870 gatunk贸w paj膮k贸w, kt贸rych 艣rednia d艂ugo艣膰 wynosi oko艂o 12聽cm. Zamieszkuj膮 lasy tropikalne Ameryki Po艂udniowej i聽艢rodkowej, po艂udniow膮 cz臋艣膰 Ameryki P贸艂nocnej i聽po艂udniowo-wschodni膮 Azj臋, pokrewne rodziny wyst臋puj膮 na聽kontynencie Afryka艅skim.

Prowadz膮 drapie偶ny tryb 偶ycia atakuj膮 z zasadzki, na聽sw膮 ofiar臋 najcz臋艣ciej czekaj膮 po zmroku w聽kryj贸wkach: w艣r贸d li艣ci, na聽drzewach, w聽norkach wykopanych w聽ziemi, rozpadlinach skalnych oraz pod przewr贸conymi pniami drzew i聽kawa艂kami kory.

Podstawowym pokarmem s膮 bezkr臋gowce, ale cz臋sto ofiarami padaj膮: jaszczurki, ma艂e gryzonie i聽ptaki, kt贸re gin膮 w聽kr贸tkim czasie po uk膮szeniu. Dla聽cz艂owieka jad niekt贸rych ptasznik贸w mo偶e by膰 niebezpieczny i聽spowodowa膰 zgon, ale nie udokumentowano do tej pory takiego przypadku. Wi臋kszo艣膰 gatunk贸w nie przejawia agresji ich podstawow膮 form膮 obrony jest wyczesywanie ostro zako艅czonych w艂osk贸w z聽odw艂oka, kt贸re wbijaj膮 si臋 w聽cia艂o ofiary i聽powoduj膮 niezno艣ne sw臋dzenie, takie zachowanie ptasznika zaobserwujemy w贸wczas, gdy paj膮k poczuje si臋 zagro偶ony.

Niewiele os贸b decyduje si臋 hodowa膰 w terrariach te jak偶e niezwyk艂e zwierz臋ta. Szkoda, bo聽ptaszniki to nie tylko wielkie, w艂ochate czarne „tarantule”, ale tak偶e paj膮ki o聽niesamowitych barwach, obserwacja jak atakuj膮 swoj膮 ofiar臋, liniej膮 i聽rosn膮 potrafi dostarczy膰 wiele ciekawych do艣wiadcze艅 i wra偶e艅.

Zach臋camy wszystkich do hodowli ptasznik贸w, kt贸rym bezsensownie przyczepiono z艂膮 opini臋.

Systematyka

Przeczytaj najpierw artyku艂 og贸lny Systematyka ptasznik贸w.
Domena:eukarionty (Eucaryota)
Kr贸lestwo:zwierz臋ta (Animalia)
Typ:stawonogi (Arthropoda)
Podtyp:szcz臋koczu艂kowce (Chelicerata)
Gromada:paj臋czaki (Arachnida)
Rz膮d:Paj膮ki (Araneae)
Podrz膮d:Opisthothelae
Infrarz膮d:Mygalomorphae
Rodzina:Theraphosidae

Ptaszniki to rodzina nale偶膮ca do rz臋du paj膮k贸w (Araneae) zaliczana do podrz臋du Opisthothelae i infrarz臋du Mygalomorphae.

Nazewnictwo

Ptaszniki s膮 cz臋sto mylnie nazywane tarantulami (tarantule to stosunkowo du偶e paj膮ki z rodziny pogo艅cowatych z rodzaju Hogna, Lycosa, czy Geolycosa). B艂膮d ten cz臋sto jest te偶 spotykany w angielskich nazwach zwyczajowych.

Wyst臋powanie

Wyst臋powanie ptasznik贸w ogranicza si臋 do teren贸w ciep艂ych, g艂贸wnie Ameryka Po艂udniowa, Azja, Afryka i Australia.

D艂ugo艣膰 偶ycia

Ptaszniki 偶yj膮 zazwyczaj od kilku do kilkudziesi臋ciu lat. Samce ptasznik贸w 偶yj膮 jednak zdecydowanie kr贸cej najcz臋艣ciej do roku od ostatniej wylinki.

呕ywienie

Przeczytaj najpierw artyku艂 og贸lny 呕ywienie ptasznik贸w.

Ptaszniki to zwierz臋ta drapie偶ne poluj膮ce g艂贸wnie na inne bezkr臋gowce. W naturze czasami zdarza im si臋 upolowa膰 mniejsze kr臋gowce, najcz臋艣ciej mniejsze gryzonie.

W hodowli ptaszniki 偶ywi si臋 g艂贸wnie owadami. Ich rozmiar nale偶y dopasowa膰 do wielko艣ci ptasznika. Dla najmniejszych ptasznik贸w najbardziej polecane owady to muszki owocowe (zar贸wno mniejsza Drosophila melanogaster, jak i wi臋ksza Drosophila hydei). Muszki owocowe najcz臋艣ciej mo偶na kupi膰 w odmianie nielotnej, co u艂atwia ich przek艂adanie. Innymi ma艂ymi owadami s膮 艣wie偶o wyklute 艣wierszcze (kuba艅skie, bananowe, domowe), karaczany (tureckie, szare, zielone). Wi臋kszym ptasznikom mo偶na podawa膰 wi臋ksz膮 karm贸wk臋 jak doros艂e formy 艣wierszczy i karaczan贸w gatunk贸w wymienionych powy偶ej albo larwy m膮cznika m艂ynarka, rzadziej podaje si臋 larwy moli woskowych, albo hermetii. W przypadku 艣wierszczy (za wyj膮tkiem bananowych) nale偶y uwa偶a膰, 偶eby nie zostawia膰 ich w terrarium, jako 偶e g艂odne mog膮 podgryza膰 ptaszniki, istnieje te偶 ryzyko zabicia ptasznika przez 艣wierszcze. Problem ten nie wyst臋puje w przypadku karaczan贸w i wspomnianych 艣wierszczy bananowych ze wzgl臋du na ich s艂absze 偶uwaczki. Dla du偶ych doros艂ych ptasznik贸w warto zaopatrzy膰 si臋 w wi臋kszy pokarm taki jak karaczany madagaskarskie, brazylijskie, czy argenty艅skie, drewnojady lub szara艅cz臋.

Tak jak w przypadku innych grup zwierz膮t ptasznikom warto urozmaici膰 podawany pokarm. (Patrz:Wp艂yw monodiety na rozw贸j ptasznika trynidadzkiego Psalmopoeus cambridgei).

Ptasznikom nie powinno si臋 podawa膰 owad贸w opr贸szonych preparatami witaminowymi lub wapniem dla gad贸w.

Innym rodzajem pokarmu stosowanym w hodowli to mniejsze kr臋gowce, najcz臋艣ciej s膮 to myszy lub oseski mysie. Og贸lnie jest to odradzany rodzaj pokarmu. W przypadku podawania 偶ywych gryzoni jest to nawet do艣膰 niebezpieczne dla samych ptasznik贸w, kt贸re mog膮 odnie艣膰 rany, zosta膰 pogryzione, albo nawet zabite przez broni膮ce si臋 gryzonie. Tego typu pokarm jest zupe艂nie zb臋dny w zamian lepiej jest poda膰 du偶ego karaczana madagaskarskiego lub szara艅cz臋. Nie podajemy te偶 innych kr臋gowc贸w jak gad贸w lub p艂az贸w, szczeg贸lnie tych znalezionych w naturze, w Polsce wszystkie gady i p艂azy znajduj膮 si臋 pod ochron膮.

Jeszcze innym pokarmem stosowanym w hodowli ptasznik贸w to tzw. 鈥減lankton 艂膮kowy鈥, czyli owady z艂apane na wolno艣ci. Plankton 艂膮kowy niesie ze sob膮 szereg zagro偶e艅 takich jak owady zatrute, szczeg贸lnie te zebrane w pobli偶u dr贸g (spaliny samochod贸w) czy te偶 w pobli偶u siedzib ludzkich i p贸l (stosowanie r贸偶nego rodzaju oprysk贸w). Innym zagro偶eniem s膮 paso偶yty przenoszone przez owady z艂apane na wolno艣ci. Je艣li mimo to decydujemy si臋 na zebranie planktonu 艂膮kowego nale偶y pami臋ta膰, aby nie podawa膰 ptasznikom owad贸w uzbrojonych (np. pszczo艂y, czy osy) ani te偶 owad贸w truj膮cych. Nale偶y te偶 zwr贸ci膰 uwag臋 by nie 艂apa膰 i nie podawa膰 ptasznikom gatunk贸w chronionych.

Ptaszniki nie karmi si臋 codziennie, karmimy je co 3-4 dni (m艂ode cz臋艣ciej co 2-3 dni) Czasami i w zale偶no艣ci od gatunku paj膮ki mog膮 sobie urz膮dza膰 mniejsze lub wi臋ksze g艂od贸wki. W przypadku ptasznik贸w jest to ca艂kowicie normalne szczeg贸lnie w czasie przed wylink膮, ale nie tylko. G艂od贸wki trwaj膮ce czasami nawet miesi膮cami nie s膮 niczym nadzwyczajnym. Ptaszniki mo偶na te偶 przekarmi膰, szczeg贸lnie gatunki agresywne i ch臋tnie poluj膮ce. Niesie to za sob膮 wi臋ksze ryzyko p臋kni臋cia odw艂oka nawet przy niewielkim upadku. Pr贸buj膮c okre艣li膰 czy ptasznik jest najedzony czy te偶 wychudzony, warto zwr贸ci膰 uwag臋 na grubo艣膰 odw艂oka. Nale偶y jednak pami臋ta膰, 偶e gruby odw艂ok wyst臋puje tak偶e u samic, kt贸re za nied艂ugo b臋d膮 sk艂ada艂y kokon, za艣 chudy odw艂ok wyst臋puje te偶 u ptasznik贸w bezpo艣rednio po wylince.

Niezjedzony pokarm nale偶y wyci膮gn膮膰 z terrarium, aby nie ple艣nia艂 (mo偶na te偶 skorzysta膰 z pomocy skoczogonk贸w). Po niekt贸rych owadach karmowych jak np. larwach m膮cznika zazwyczaj nie pozostaj膮 resztki, po innych pozostaj膮 pancerzyki chitynowe. Same odchody przybieraj膮 kszta艂t ma艂ych zazwyczaj bia艂ych plamek.

Jadowito艣膰

Prawie wszystkie paj膮ki (w tym wszystkie ptaszniki) posiadaj膮 jad. Og贸lnie przyjmuje si臋, 偶e ptaszniki Starego 艢wiata posiadaj膮 mocniejszy jad od ptasznik贸w Nowego 艢wiata. Na chwil臋 obecn膮 nie ma udokumentowanego 艣miertelnego przypadku uk膮szenia przez ptasznika. Mimo to uk膮szenie przez mocno jadowite ptaszniki jest realnym zagro偶eniem dla zdrowia i 偶ycia cz艂owieka, w szczeg贸lno艣ci os贸b m艂odszych i starszych. Istnieje te偶 potencjalne zagro偶enie wyst膮pienia reakcji alergicznej na jad ptasznika.

Zachowanie

Przeczytaj najpierw artyku艂 og贸lny Zachowanie ptasznik贸w.

Aktywno艣膰 g艂贸wnie nocna. Same zachowania zale偶膮 bardzo mocno od konkretnego gatunku. Istniej膮 gatunki bardzo agresywne, jak i gatunki o 艂agodnym usposobieniu. Og贸lnie przyjmuje si臋, 偶e ptaszniki pochodz膮ce z Nowego 艢wiata s膮 艂agodniejsze od ptasznik贸w pochodz膮cych ze Starego 艢wiata (podobnie jest z si艂膮 jadu).

Wykorzystanie paj臋czyny
Ptaszniki w przeciwie艅stwie do wielu innych paj膮k贸w nie tworz膮 sieci. Ni膰 paj臋cz膮 wykorzystuj膮 zazwyczaj do budowy gniazd i dywanik贸w z sieci przenosz膮cych drgania do kryj贸wki, gdy tylko zbli偶a si臋 ofiara.

Inne ciekawe zachowania
W obr臋bie ptasznik贸w wyst臋puje te偶 szereg ciekawych zachowa艅 (nie wszystkie z nich musz膮 wyst臋powa膰 u wszystkich gatunk贸w):

  • Wyczesywanie w艂osk贸w parz膮cych – niekt贸re ptaszniki mog膮 wyczesywa膰 w艂oski z odw艂oka lub pedipalp贸w (rodzaj Ephebopus). Jest to mechanizm obronny, wyczesane w艂oski unosz膮 si臋 w powietrzu i wbijaj膮 si臋 w sk贸r臋 napastnika, podra偶niaj膮c j膮.
  • Wydawanie d藕wi臋k贸w za pomoc膮 organu strydulacyjnego – niekt贸re gatunki ptasznik贸w mog膮 wydawa膰 d藕wi臋ki pocieraj膮c o siebie chelicerami lub pedipalpami, na kt贸rych znajduj膮 si臋 organy strydulacyjne (ang. lyra).
  • Pozycja obronna – cz臋sto poprzedzaj膮ca atak. Ptasznik unosi do g贸ry swoje odn贸偶a pr贸buj膮c wyda膰 si臋 wi臋kszy i eksponuj膮c k艂y jadowe. Je艣li napastnik si臋 nie wycofa ptasznik cz臋sto przechodzi do ataku.
  • Suche uk膮szenie – Nie ka偶de uk膮szenie u ptasznik贸w musi skutkowa膰 wstrzykni臋ciem jadu. Dla ptasznika wstrzykni臋cie jadu to tak偶e konieczno艣膰 wyprodukowania kolejnej porcji jadu na czas polowania. Jest to zatem strata, kt贸rej ptasznik mo偶e unikn膮膰 k膮saj膮c i nie u偶ywaj膮c jadu, gdy napastnik i tak jest za du偶y by go obezw艂adni膰.

Podzia艂 ptasznik贸w ze wzgl臋du na tryb 偶ycia

Zasadniczo ptaszniki dzieli si臋 sztucznie na trzy grupy:

  1. Ptaszniki podziemne Np. Cyriopagopus lividum Wi臋kszo艣膰 czasu sp臋dzaj膮 w podziemnych, rozga艂臋zionych korytarzach, o maksymalnych wymiarach do 2m g艂臋boko艣ci. Charakterystyczna, masywna budowa cia艂a z mocnymi tylnymi odn贸偶ami, daj膮cymi przystosowanie do podziemnego trybu 偶ycia. Wyst臋powanie ogranicza si臋 do Afryki i Azji. Nie stwierdzono wyst臋powania w Ameryce Po艂udniowej. Jad silny. Nie stwierdzono wyst臋powania w艂osk贸w parz膮cych na odw艂oku.
  2. Ptaszniki naziemne Ogromna r贸偶norodno艣膰 budowy i rozmiar贸w. Od 3-4 cm u najmniejszych gatunk贸w do 11cm w przypadku Theraphosa blondi. Zamieszkuj膮 najcz臋艣ciej p艂ytkie, podziemne kryj贸wki. Zasadniczo ptaszniki naziemne Nowego 艢wiata to zwierz臋ta du偶e, masywne, powolne, s艂abo jadowite, dysponuj膮ce mechanizmem wyczesywania parz膮cych w艂osk贸w w kierunku napastnika. Ptaszniki Starego 艢wiata nie posiadaj膮 tego mechanizmu i przed agresorem broni膮 si臋 uciekaj膮c (w czym pomaga im smuk艂a budowa cia艂a) lub k膮saj膮c. Jad silny.
  3. Ptaszniki nadrzewne Smuk艂a budowa cia艂a oraz masywne przednie ko艅czyny kroczne, umo偶liwiaj膮ce sprawne wspinanie si臋. Szybkie i skoczne, zamieszkuj膮 zwykle r贸偶ne partie drzew, przebywaj膮c w dziuplach i zag艂臋bieniach. U wi臋kszo艣ci przedstawicieli gatunk贸w Starego 艢wiata jad silny i niebezpieczny, czego nie stwierdzono u gatunk贸w po艂udniowoameryka艅skich.

Terrarium

Przeczytaj najpierw artyku艂 og贸lny Terrarium dla ptasznik贸w.

O艣wietlenie

O艣wietlenie w terrarium powinno by膰 zwyk艂e bia艂e (ptaszniki wbrew temu co powszechnie si臋 s膮dzi widz膮 zar贸wno czerwony jak i pozosta艂e kolory). Natomiast w nocy w terrarium powinno by膰 ciemno. Terrari贸w z ptasznikami nie trzeba do艣wietla膰 zazwyczaj 艣wiat艂o docieraj膮ce z zewn膮trz wystarcza.

Temperatura

Zale偶na od gatunku i miejsca z kt贸rego dany gatunek pochodzi. Do ogrzewania terrari贸w z ptasznikami stosuje si臋 zazwyczaj maty grzewcze, kable grzewcze, albo zwyk艂e lampy halogenowe. Niezale偶nie od metody ogrzewania nale偶y pami臋ta膰 aby ogrzewanie by艂o z g贸ry (w przypadku lamp) albo z boku (lampy, maty i kable grzewcze). Nie nale偶y stosowa膰 ogrzewania z do艂u 偶eby nie wysusza膰 pod艂o偶a. Poza tym przyjmuje si臋, 偶e ptaszniki pod wp艂ywem zbyt wysokich temperatur pr贸buj膮 zej艣膰 lub zakopa膰 si臋 ni偶ej, co w przypadku ogrzewania od do艂u mo偶e by膰 zgubne.

Wilgotno艣膰

Zale偶y od gatunku

Rozmna偶anie

Przeczytaj najpierw artyku艂 og贸lny Rozmna偶anie ptasznik贸w.

Dymorfizm p艂ciowy

Przeczytaj najpierw artyku艂 og贸lny Dymorfizm p艂ciowy u ptasznik贸w.

Zdrowie

Porady dla pocz膮tkuj膮cych

Wywiady

Patrz na stron臋: Wywiady (Ptaszniki)

 .

Opracowanie i 藕r贸d艂a informacji
Andrzej Prokop

Aktualizacja
Krzysztof Lis (Vulpes90)

Powi膮zane tematy

Dodaj swoje przemy艣lenie na temat artyku艂u