Wilczomlecz (Euphorbia sp.)
Nazwa botaniczna:
Euphorbia, blisko 2000 gatunków
Rodzina:
Wilczomleczowate (Euphorbiaceae)
W skład tego dużego rodzaju wchodzą zarówno rośliny jednoroczne (jak np. krajowy Euphorbia helioscopia) jak i byliny o drzewiastym pokroju (np. Euphorbia abyssinica czy E. ingens).
Ze względu na wielka różnorodność gatunków z rodzaju Euphorbia opisane zostaną tutaj jedynie sukulenty.
Wielkość:
W zależności od konkretnego gatunku. Np. Euphorbia milii w naturalnym środowisku osiąga blisko 2 m wysokości, podczas gdy w hodowli najczęściej nie przekracza 60 cm. Rozmiary większości gatunków nie przekraczają kilkudziesięciu cm wysokości. Jednymi z największych przedstawicieli rodzaju Euphorbia są afrykańskie E. abyssinica (ok. 9 m wysokości) i E. ingens (ok. 10 m wysokości) oraz azjatyckie Euphorbia antiquorum oraz E. vajravelui (ok. 10 m wysokości).
Wygląd:
Bardzo zróżnicowany. Niektóre maja pokrój krzewiasty lub drzewiasty (odpowiednio Euphorbia milii i E. abyssinica), inne jak Euphorbia obesa czy Euphorbia meloformis mają kształt beczułkowaty.
Duża liczba gatunków ma zredukowane liście.
Wiele wilczomleczy wykazuje zewnętrzne podobieństwo do przedstawicieli innych rodzin, zjawisko to nosi nazwę konwergencji.
Przykładowo szereg afrykańskich gatunków jest bardzo podobnych do kaktusowatych (Cactaceae) min. Euphorbia enpola, E. greenwayi, E. laikipiensis, E. opuntioides czy Euphorbia perangusta.
Inne są łudząco podobne do roślin z rodzaju Pachypodium np. Euphorbia pachypodioides czy E. fianarantsoae.
Sporo jest gatunków u których występuje kaudeks czyli silnie zgrubiały pień lub jego podstawa (zwłaszcza u gatunków zamieszkujących Madagaskar), przykładowymi gatunkami posiadającymi kaudeks są min. Euphorbia bongensis, E. neobosseri, E. rivae czy E. waringiae.
Kwiaty u Euphorbia sp. są niepozorne, ozdobę stanowią przykwiatki.
Gatunki/odmiany:
- Euphorbia aeruginosa, osiągający do ok. 15 cm wysokości żyjący w kępach gatunek. W naturze występuje w Republice Południowej Afryki (Northern Province). Jak wiele wilczomleczy z wyglądu zewnętrznego przypomina niektóre kaktusy. Gatunek opisany stosunkowo niedawno, bo dopiero w 1935 r.
- Euphorbia enpola, stosunkowo duży gatunek (mogący osiągać ok. 1m wysokości, najczęściej jednak rośliny tego gatunku osiągają znacznie mniejsze rozmiary). Wilczomlecz ten pochodzi z Republiki Południowej Afryki (Eastern Cape). Z wygladu zewnętrznego bardzo podobny do niektórych kaktusów. Gatunek ten wyposarzony jest w dość długie przebarwiające się na czerwono ciernie. Istnieje kilka bardzo podobnych gatunków min. Euphorbia herpagona czy E. pentagona również zamieszkujące RPA.
- Euphorbia greenwayi, w zależności od podgatunku: Euphorbia greenwayi beviaculeata osiągają do ok. 1 m wysokości, a Euphorbia greenwayi greenwayi ok. 30 cm wysokości. Oba podgatunki różnią się także pokrojem. Ich ojczyzną jest Tanzania. Z wyglądu zewnętrznego łudząco podobne do kaktusów.
- Euphorbia horrida, dość spory mogący osiągać ok. 1 m wysokości wilczomlecz. Występuje w PRA (Eastern Cape). Jest to kolejny przedstawiciel swojego rodzaju podobny do kaktusów. Występuje kilka odmian tego gatunku min. ‘horrida’, ‘major’ czy ‘striata’ nieco różniących się wyglądem. Bardzo podobnym gatunkiem jest E. polygona również zamieszkujący RPA. Osiąga jednak większe rozmiary.
- Euphorbia kondoi, osiągający ok. 1 m wysokości gatunek. Jest to jeden z wielu madagaskarskich wilczomleczy. Zamieszkuje południowo-zachodnią część wyspy (prowincja Toliara). Jest to gatunek kaudystyczny, pień pokryty jest dość pokaźnymi cierniami. Liście niewielkie i podłużne. Gatunek ten został opisany dopiero w 1989 r.
- Euphorbia meloformis, w skład tego gatunku wchodzą 2 podgatunki różniące się min. rozmiarami. Euphorbia meloformis meloformis osiąga ok. 10 cm wysokości, a podgatunek Euphorbia meloformis valida do ok. 30 cm wysokości. Gatunek ten występuje w RPA (Eastern Cape). Sukulent ten charakteryzuje się beczułkowatym kształtem (przypominającym E. obesa). Wytrzymuje spadek temperatury do 7°C.
- Euphorbia milii, gatunek o krzaczastym pokroju osiągający w naturze ok. 2 m wysokości, w hodowli osiąga znacznie skromniejsze rozmiary. Jest to kolejny pochodzący z Madagaskaru kaudystyczny gatunek. Nieaktualna nazwa tego gatunku to Euphorbia splendens (splendens oznacza wspaniały).
Pień pokryty mocnymi i ostrymi cierniami osiągajacymi do 1,5 cm długości. Liście jasnozielone. Ozdobą tego gatunku są drobne kwiaty otoczone przez (w zależności od odmiany) wiśniowo czerwone, czerwone, różowe czy kremowe przykwiatki. Dostępnych jest wiele form o ciekawym pokroju np. Euphorbia milii var. tenuispina. Gatunek ten często jest nazwynany koroną cierniową.
- Euphorbia neobosseri, osiągający do ok. 90 cm wysokości o krzaczastym pokroju sukulent. Jego ojczyzną jest Madagaskar (prowincja Toliara). Jest to kolejny kaudystyczny przedstawiciel rodzaju. Podstawa pnia gruba, beczułkowata. Pień pokryty licznymi cierniami. Liście podłużne.
- Euphorbia obesa, gatunek o charakterystycznym beczułkowatym kształcie (bardzo podobny do Euphorbia meloformis z którym może się krzyżować) osiąga jednak większe rozmiary- 20 cm wysokości i średnicę 9 cm. Zamieszkuje RPA. Wytrzymuje spadki temperatur do -2°C.
- Euphorbia opuntioides, osiągający 20 cm wysokości wilczomlecz. Pochodzi z Angoli. Wygląd zewnetrzny upodabnia je do kaktusów z rodzaju Opuntia.
- Euphorbia pseudocactus, gatunek mogący osiągać ok. 1 m wysokości (przeważnie nieco mniej). Występuje w RPA (Kwazulu- Natal). Jak wiele afrykańskich przedstawicieli rodzaju z wyglądu zewnętrznego bardzo podobny do kaktusów. Wilczomlecz ten pokryty jest ok. centymetrowymi cierniami. W przekroju gatunek ten przypomina czteroramienną gwiazdę.
- Euphorbia pulcherrima, w środowisku naturalnym jest to krzew osiągający ok. 4 m wysokości. W hodowli osiąga do ok. 50 cm wysokości. Ojczyzną tego wilczomlecza są tropikalne obszary Meksyku. Nie jest to sukulent. Gatunek ten często bywa nazywany poinsetią lub gwiazdą betlejemską. Wyhodowano wiele odmian różniących się min. barwą przykwiatków okalających drobne kwiaty np. ‘Ecke’s White’ (kremowe), ‘Diva’ (ceglastoczerwone), ‘Rosea’ (bladoróżowe z ciemniejszymi nerwami), ‘Pink Peppermint’ (łososiowo różowe) czy ‘Lemon Drop’ (intensywnie cytrynowo żółte). Liście delikatne. Gatunek ten nie toleruje suchego powietrza.
- Euphorbia tirucallii, w naturze jest osiągającym rozmiary kilku metrów krzewem, w hodowli osiąga przeważnie kilkadziesiąt cm wysokości. Jest to gatunek o dość znacznym zasięgu występowania: od tropikalnej i subtropikalnej Afryki (łącznie z Madagaskarem) przez Półwysep Arabski po Indie. Jest uważany za właściciela jednej z najsilniejszych trucizn w obrębie rodzaju zawartej w soku. Liście ma drobne i niepozorne.
Występowanie:
Przedstawiciele tego rodzaju zamieszkują wszystkie kontynenty (z wyjątkiem Antarktydy) i bardzo zróżnicowane środowiska od suchych po podmokłe (jak np. Euphorbia palustris). Wiele gatunków pochodzi z Afryki (łącznie z Madagaskarem) i właśnie stamtąd pochodzi większość hodowanych prywatnie gatunków. Miejsce pochodzenia wielu gatunków nie jest dokładnie znane. Wyhodowano wiele hybryd.
W skład krajowej flory wchodzi około 20 gatunków z tego rodzaju.
Informacje dodatkowe:
Cechą charakterystyczną dla całego rodzaju Euphorbia, jak i dla całej rodziny Euphorbiaceae jest występowanie trującego mlecznego soku w każdej części rośliny, w skład tej rodziny wchodzą kauczukowce (Hevea sp.). U wszystkich gatunków sok ten jest mniej lub bardziej trujący (zawiera min. euforbinę i kwas euforbinowy), dlatego Euphorbia sp. nie nadają się do terrariów z gatunkami uzupełniającymi dietę o pokarm roślinny. Sok tych roślin drażni śluzówkę, skórę, może powodować choroby przewodu pokarmowego, ślepotę czy nawet w przypadku niektórych gatunków śmierć. Trucizna niektórych gatunków zabija kozy i owce, a E. heterophylla bywał powodem śmierci dzieci. Jednym z najbardziej toksycznych jest stosunkowo łatwo dostępny gatunek E. tirucallii. Podczas obchodzenia się z tymi roślinami należy zachować środki ostrożności.
Wyhodowano wiele hybryd w obrębie tego rodzaju min. Euphorbia ‘Cocklebur’ (E. bupleurifolia x E. susannae).
Zastosowanie:
Sukulentyczne wilczomlecze nadają się do terrariów suchych (stepowych- pustynnych) Absolutnie nie można ich stosować do terrariów ze zwierzętami roślinożernymi. Niektóre gatunki pokryte są mocnymi cierniami mogącymi zranić delikatniejsze gatunki zwierząt.
Stanowisko:
Większość sukulentycznych wilczomleczy wymaga stanowiska bardzo jasnego i dość ciepłego. Większość tropikalnych wilczomleczy nie znosi spadku temperatur poniżej 15°C.
Hodowla:
Gatunki sukulentyczne podlewamy dość rzadko, podłoże musi być dobrze przepuszczalne. Nawożenie skromne- raz na kilka tygodni rozcieńczonym nawozem. Wilczomlecze nie są zbyt podatne na szkodniki nękające wiele innych sukulentów. Do prawidłowego wzrostu konieczne jest bardzo jasne oświetlenie.
Rozmnażanie:
Rozmnażanie tych roślin nie należy do zbyt trudnych.
Większość gatunków można z powodzeniem rozmnażać wegetatywnie- wiele tworzy liczne odrosty które bardzo łatwo się ukorzeniają. W przypadku np. Euphorbia milii można odciąć kawałek gałęzi który należy przez kilka godzin-dni pozostawić do przesuszenia, a następnie posadzić.
Niektóre gatunki dość łatwo rozmnażają się wegetatywnie (płciowo).
|
Zgłoś błąd lub sugestię dotyczącą artykułu
