VIII Ogólnopolska Konferencja Herpetologiczna - Kraków 2006

W dniach 27 – 28 września 2006 roku w Krakowie odbyła się VIII Ogólnopolska Konferencja Herpetologiczna. Zjazd został zorganizowany przez Instytut Biologii Akademii Pedagogicznej w Krakowie. Przewodnim tematem była biologia i ekologia płazów ze szczególnym uwzględnieniem ochrony herpetofauny. Poszczególne wykłady prezentowane były przez specjalistów z całego kraju. Referentami byli zarówno wykładowcy z wyższych uczelni, doktoranci, jak również magistranci.
Harmonogram obejmował następujące wykłady i postery (wybrane pokrótce opiszę):

27 IX 2006

Wykłady:
Jacek Szymura: Nowa systematyka płazów.
Obecnie znanych jest 6084 gatunki płazów skupionych w 54 rodzinach. Postęp w nauce, a w szczególności w badaniach genetycznych, ułatwia klasyfikację organizmów. Obecnie systematyka płazów i gadów podlega znaczącym modyfikacjom (będzie wkrótce w załączniku).

Leszek Berger, Elżbieta Czarniewska, Kazimierz Ziemnicki: Chrońmy nasze żaby zielone (Rana esculenta complex).
Piotr Kierzkowski: Ubarwienie a skład genomowy diploidalnych i triploidalnych osobników żab zielonych kompleksu Rana esculenta.
Wacław Adamiak: Występowanie płazów na terenie Gniezna - wstępne wyniki badań.
Karolina Gądek, Krystyna Żuwała: Badania populacji płazów w miejscowości Olchawa (woj. małopolskie) w latach 2004-2006.
Łukasz Kołodziejczyk: Herpetofauna okolic Jeziora Gardno w Słowińskim Parku Narodowym.
Magdalena Nowak: Badania nad lokalizacją kleszczy (Acari: Ixodida) na ciele egzotycznych gadów sprowadzanych do Polski.
Wraz z rozwojem terrarystyki różne gatunki egzotycznych gadów trafiają do polskich hodowców. Napływ takiej fauny wiąże się również z zawlekaniem ektopasożytów na ciele gadów – żywicieli (sztuczne przemieszczenia geograficzne). Większość pasożytniczych kleszczy należy do rodziny Amblyommidae. Są to następujące gatunki zawleczone na ciele Python regius i Varanus exanthematicus :
- z Europy Południowej: Hyalomma aegyptium
- z Afryki: Amblyomma latum, Amblyomma flavomaculatum, Amblyomma exornatum, Amblyomma nuttalli
- z Ameryki Południowej: Amblyomma quadricavum.
Kleszcze rozmieszczone są najczęściej na różnych częściach ciała żywiciela: nogi – między palcami, strona grzbietowa, strona brzuszna, okolice odbytu, ogon, głowa.

Agnieszka Tomalka – Sadownik: Płazy w rolniczym krajobrazie gminy Kobierzyce.

Sesja posterowa (wybrane postery):
A. Pecio, A. Wolnicka – Głubisz, D. Podkowa, P. M. Płonka: Melanina w naskórku Hymenochirus sp. (Anura: Pipidae).
Melanina jest pigmentem, który nadaje organizmom ciemne zabarwienie oraz pełni funkcję ochronną (chroni przez mutagennym działaniem promieniowania ultrafioletowego UV). Barwnik ten występuje min. w skórze właściwej, wątrobie, śledzionie, gonadach, węzłach chłonnych, oku, uchu wewnętrznym. Ciekawostką jest, że melanina jest obecna także w naskórku grzbietowej części ciała karlików (Hymenochirus sp.). Zwiększona zawartość pigmentu w naskórku może być formą przystosowania do warunków środowiskowych (wysokie nasłonecznienie) okolic Kamerunu i Konga, gdzie występują populacje naturalne. Obecność może też być związana z degradacją melaniny w naskórku lub może wynikać z utrzymania ciemnego ubarwienia chroniącego przez drapieżnikami (barwa kryptyczna - ochronna).

Ewa Sobczak, Robert Maślak: Wpływ autotomii ogona na zachowania socjalne gekonów z rodzaju Phelsuma (Gekkonidae, Sauria, Reptilia).
Autotomia ogona – odrzucanie ogona możliwe dzięki odpowiedniej budowie kręgów i mięśni ogonowych, jest formą obrony przed drapieżnikami. Odrzucony ogon często dekoncentruje drapieżnika, a jednocześnie ratuje życie niedoszłej ofiary. Zjawisko takie często obserwowane jest wśród jaszczurek (np. Uta stansburiana, Lacerta monticola, Lacerta agilis). Utrata ogona wiąże się również z kosztami: pośrednio z utratą dominacji w grupie. Dominację tracą samce, które stają się lżejsze od innych, ale długość ogona nie jest jedynym czynnikiem decydującym o stopniu dominacji. Z kolei kształtowanie się struktury socjalnej jest zależne od masy ciała, a nie od długości regenerujących się ogonów.

Anna Dąbrowska, Anna Zaleśna, Mariusz Rybacki, Piotr Kierkowski, Jolanta Bartmańska, Maria Ogielska: Typy gamet produkowanych przez diploidalne i triploidalne hybrydogenetyczne mieszańce żaby wodnej kompleksu Rana esculenta.
W Polsce występują dwa gatunki żab zielonych: żaba śmieszka (Rana ridibunda) i żaba jeziorkowa (Rana lessonae) oraz ich hybrydogenetyczny mieszaniec żaba wodna (Rana esculenta). Zwykle Rana esculenta współwystępują z jednym z gatunków rodzicielskich tworząc systemy genetyczne: Rana lessonae - Rana esculenta (L – E), Rana ridibunda - Rana esculenta (R – E), Rana esculenta - Rana esculenta (E – E). Rana esculenta może produkować różne typy gamet: R, L, RL, LL i RR. Metody oceny genotypów osobników żab zielonych mogą być:
1. Badania kariotypowe – ocena na podstawie charakterystycznego chromosomu 10, który zawiera tzw. przewężenie wtórne.
2. Badania morfometryczne – ocena długości min. podudzia, pierwszego palca stopy i modzela piętowego.
3. Badania cytogenetyczne – wielkość erytrocytów (krwinki czerwone).
Żaby zielone określane są zwykle jako Rana esculenta complex.

Krystyna Żuwała, Michał Jakubowski: Narządy smaku płazów bezjęzykowych (Anura, Pipidae).
Dorosłe płazy posiadają narządy smaku w postaci tarczek smakowych, natomiast larwy posiadają kubki smakowe.

Monika Rossa: Wpływ kadmu, ołowiu, cynku i talu na rozwój i metamorfozę kijanek ropuchy szarej (Bufo bufo).
Płazy zasiedlające zanieczyszczone metalami ciężkimi zbiorniki wodne, np. stawy w pobliżu osadników odpadów poflotacyjnych, są bardzo odporne. Mniej wrażliwe na obecność metali ciężkich szybciej przechodzą rozwój i metamorfozę. Osobniki prawdopodobnie wykształciły, nieznane dotąd mechanizmy obronne.

Anna Zaborowska, Bartosz Makowski: Intensywność zapasożycenia żab zielonych (Rana esculenta complex) w trakcie wiosennej migracji i godów.
Stopień zapasożycenia płazów wpływa na ich mobilność. Poziom zapasożycenia rośnie w trakcie wędrówki wiosennej do miejsc rozrodu (większa ilość cyst w jamach ciała i wątrobie). W czasie godów ilość pasożytów również zwiększa się. Pasożyty prawdopodobnie mają wpływ na ekologię poszczególnych gatunków.

S. Łupiński, A. Hermaniuk, W. Chętnicki: Wpływ konkurencji pomiędzy trzema gatunkami larw płazówna ich liczebność i tempo wzrostu.
Najczęściej współwystępującymi gatunkami płazów są żaby brunatne (Rana temporaria i R. arvalis) i ropucha szara (Bufo bufo). Konkurencja pomiędzy kijankami tych gatunków może przyspieszać wzrost i metamorfozę, co powoduje spadek przeżywalności młodych osobników. Najwyższa przeżywalność występuje u Bufo bufo, mniejsza u R. temporaria, a najmniejsza u R. arvalis. Niektóre kijanki poprzez wydzielane toksycznych związków oraz wysoką agresywność hamują wzrost innych kijanek. Udowodniono także, że kijanki ropuchy potrafią wykorzystywać pokarm niedostępny dla innych gatunków.

28 IX 2006

Wykłady:
Lesław Pilc: Możliwości użycia płazów w ocenie ryzyka środowiskowego.
Maciej Pabijan: Ochrona genetycznej różnorodności traszki górskiej (Triturus alpestris), w Polsce.
Paweł Siwak, Włodzimierz Chętnicki: Reintrodukcja rzekotki drzewnej (Hyla arborea) w Suwalskim Parku Krajobrazowym.
Mariusz Rybacki, S. Sikora: Ile płazów żyje w stawie?
O tym, jak ważny jest każdy zbiornik, świadczą badania nad zgrupowaniem gatunkowym płazów w niewielkim stawie o powierzchni ok. 1 ha. Stwierdzono tam obecność 9 gatunków płazów, które wykorzystywały zbiornik jako miejsce rozrodu. Gatunkami tam występującymi były: Bombina bombina, Pelobates fuscus, Bufo bufo, Bufo viridis, Bufo calamita, Hyla arborea, Rana esculenta, Rana lessonae i Rana temporaria.

Mariusz Rybacki: Gniewosz plamisty (Coronella austriaca) w Pienińskim Parku Narodowym.
Mariusz Rybacki, K. Szpotkowski: Wysoka śmiertelność padalca (Anguis fragilis) na drogach w Puszczy Noteckiej.
Joanna Rak, Maria Ogielska: Występowanie salamandry plamistej (Salamandra salamandra) w Ślężańskim Parku Krajobrazowym.
Katarzyna Serwa, Maria Ogielska: Charakterystyka populacji salamandry plamistej (Salamandra salamandra) w Parku Krajobrazowym Chełmy.
Małgorzata Socha, Maria Ogielska: Struktura wiekowa populacji i wiek osiągania dojrzałości płciowej żab zielonych w populacji mieszanej systemu Rana ridibunda – Rana esculenta (Dolina Baryczy, Polska).
Sławomir Mikrus: Wielkość kilkuletnich żółwi błotnych – „dzikich” oraz wypuszczanych w ramach czynnej ochrony gatunku.

W opinii uczestników tegoroczna konferencja była ciekawsza niż poprzednia.

Zdjęcia:

Prof. Władysław Zamachowski z Akademii Pedagogicznej w Krakowie - organizator konferencji



Sesja posterowa



Prof.dr hab. Jacek Szymura z Uniwersytetu Jagiellońskiego w czasie sesji posterowej dyskutuje z doktorantkami z Uniwersytetu Wrocławskiego. Kraków i Wrocław są dziś najmocniejszymi ośrodkami badań herpetologicznych w Polsce.



Prof. Leszek Berger z Poznania - odkrywca zjawiska hybrydogenezy u żab zielonych oraz prof. Maria Ogielska z Wrocławia, kontynuatorka badań żab zielonych



Dr Małgorzata Socha z Wrocławia mówiła o strukturze wiekowej populacji żab zielonych i wieku osiągania dojrzałości płciowej



Dyskusje naukowe toczyły się także wieczorem, poza salą obrad