PŁAZY (Amphibia) →
 Traszka zwyczajna
(Triturus vulgaris)
Płaz ogoniasty (Urodela)
Najmniej liczna gromada wśród kręgowców licząca około 1300 gatunków.
Dzielą się na 3 zasadnicze grupy:
1) Płazy ogoniaste Urodela np. traszki i salamandry
2) Płazy bezogonowe Anura np. żaby, ropuchy, kumaki, rzekotki
3) Płazy beznogie Apoda marszczelce
 Bombina bombina
Płaz bezogonowy (Anura)
Płazy są zwierzętami zmiennocieplnymi odbywającymi rozród w wodzie. Zapłodnienie zewnętrzne i składanie jaj następuje w wodzie. Płazy przechodzą metamorfozę ze stadium larwalnego – kijanki do postaci dorosłej. Po metamorfozie większość gatunków wychodzi na ląd.
Rozwinęły się z ryb w dolnym dewonie (ponad 400 mln lat temu). Występują w wodach słodkich.
- Układ szkieletowy
- Czaszka – składa się z mózgoczaszki i trzewioczaszki.
Mózgoczaszka jest zazwyczaj szeroka i płaska. Ma budowę ażurową; posiada zrosty i szwy.
W trzewioczaszce żuchwa jest słabo wykształcona. Jest połączona stawowo z mozgoczaszką.
Zęby kostne znajdują się w szczęce górnej.
Czaszka jest połączona z kręgosłupem poprzez 2 kłykcie potyliczne co niesie za sobą ograniczoną ruchomość głowy.
- Kręgosłup – podzielony na następujące odcinki
1) szyjny – posiada 1 krąg – dźwigacz
2) tułowiowy – 7 do 50 kręgów
3) krzyżowy – 1 krąg
4) ogonowy – do 100 kręgów, lub urostyl (kość ogonowa)
- Żebra
Jeśli występują to są bardzo krótkie, nie sięgające mostka.
- Obręcz barkowa to łopatki, obojczyki i silnie rozwinięte kości krucze. Jest połączona mięśniami z kręgosłupem.
- Obręcz miedniczna składa się ze zrośniętych kości (biodrowej, łonowej i kulszowej). Połączona z kręgosłupem poprzez pierwszy krąg krzyżowy.
- Kończyna przednia składa się z kości ramieniowej, kości przedramieniowej (kość łokciowa jest zrośnięta z promieniową; wyjątek stanowią płazy ogoniaste, gdzie te kości nie są zrośnięte) , kości ręki (nadgarstka, śródręcza i palców (4 palce)).
- Kończyna tylna składa się z kości udowej, kości podudzia (k. goleniowa zrośnięta z k. strzałkową; wyjątek – płazy ogoniaste), kości stopy (nastopka – stępu, śródstopia i palców (5 palców)
- Układ mięśniowy (ogólnie)
W skład tego układu wchodzą następujące mięśnie: głowy, tułowia o metamerycznej budowie (miomery i miosepty), kończyn.
- Układ pokarmowy
Składa się z odcinków kolejno po sobie następujących: jama gębowo-gardzielowa (z językiem, zębami i gruczołami slinowymi), przełyk, żołądek, dwunastnica (z wątrobą i trzustką), jelito cienkie, jelito proste, kloaka – stek (wspólne ujście układu pokarmowego, moczowego i płciowego).
- Układ wydalniczy
Występują parzyste nerki o charakterze pranerczy (pranerka) – parzyste moczowody, pęcherz moczowy i kloaka.
Wydalany azot z organizmu ma postać mocznika (60-90%) i amoniaku (do 40%)
- Układ krwionośny
Zamknięty, krew krąży w naczyniach krwionośnych (żyłach i tętnicach). Tętnice wyprowadzają krew z serca, żyły doprowadzają krew do serca. Naczynia włosowate łączą tętnice z żyłami, pośredniczą w wymianie gazów oraz składników odżywczych między krwią a komórkami ciała.
Serce u płazów jest trójdziałowe – zbudowane z jednej komory i dwóch przedsionków – lewego i prawego. W komorze krew utlenowana łączy się z nie utlenowaną (odtlenowaną).
Płazy to zwierzęta zmiennocieplne. Temperatura ich ciała jest zależna od temperatury otoczenia. Ma do duży wpływ na poszczególne procesy życiowe.
Występują dwa krwioobiegi – mały (płucny) i duży.
- Układ oddechowy
U płazów wymiana gazowa zachodzi w skrzelach (u larw płazów) i płucach oraz przez skórę.
Płazy mają 2 workowate płuca i tchawicę. Nie posiadają oskrzeli.
Drogi oddechowe stanowią nozdrza zewnętrzne, wśród których wyróżnia się nozdrza wewnętrzne, jamę gębowo-gardzielową oraz tchawico-krtań
Narządami wymiany gazów u osobników dorosłych są workowate płuca oraz skóra i błona śluzowa jamy gębowo-gardzielowej; u form larwalnych są to zewnętrzne lub wewnętrzne skrzela.
Ruchy oddechowe występują z udziałem jamy gębowo-gardzielowej.
- Układ nerwowy
Mózgowie ułożone liniowo u płazów podzielone jest na następujące części:
- Nerwy mózgowe, których jest 10 par
- Rdzeń przedłużony, dobrze rozwinięty, często skrócony
- Móżdżek, bardzo słabo rozwinięty, dlatego ruchy płazów nie są skomplikowane
- Śródmózgowie, jest silnie rozbudowane, zawiera ośrodek wzroku
- Międzymózgowie, małe, jednak dobrze rozwinięte. Występuje przysadka i szyszynka
- Kresomózgowie, cienkościenne, zaczątkowe półkule, u płazów pojawia się już właściwe sklepienie mózgu
- Układ rozrodczy
 Rzekotka żabia
Phrynohyas resinifictrix
Metamorfoza 1)
Narządy płciowe samców to parzyste jądra (parzyste nasieniowody oraz kloaka). Brak narządów kopulacyjnych.
Narządy płciowe samic to parzyste jajniki (parzyste jajowody oraz kloaka)
Zapłodnienie jest zewnętrzne lub rzadko wewnętrzne. Płazy są zwierzętami jajorodnymi lub żyworodnymi.
Rozwój to metamorfoza – przeobrażenie od stadium kijanki do postaci dorosłej.
Płazy są bezowodniowcami, tzn, że zarodki nie tworzą błon płodowych. Rzekotka żabia
Phrynohyas resinifictrix
Metamorfoza 2)
Przystosowanie płazów do życia wodno-lądowego na przykładzie żaby.
- Rozród związany nieodzownie z wodą – zapłodnienie odbywa się w wodzie.
- Zapłodnienie zewnętrzne
- Jaja składane w wodzie (skrzek)
- Kijanki przebywają w wodzie , oddychając skrzelami
- Ogon kijanki posiada płetwę
- Osobniki dorosłe posiadają błony pławne w kończynach tylnych
- Oczy i otwory nosowe ustawione górnie
 Rzekotka żabia
Phrynohyas resinifictrix
Płaz bezogonowy
Metamorfoza 3)
Cechy przystosowujące do życia w środowisku lądowym:
- wykształcone kończyny przednie i tylne zawieszające ciało. Dłuższe kończyny tylne umożliwiają wykonywanie szybkich i sprawnych skoków. Obręcz barkowa i miedniczna stanowią oparcie dla kończyn
- stopy umożliwiające unoszenie ciała nad podłożem
- płuca (osobniki dorosłe)
- ciało spłaszczone grzbieto-brzusznie
- 3-działowe serce, 2 krwiobiegi krwi
- oko osłonięte powiekami
- skostniały szkielet
- obecne ucho wewnętrzne i środkowe
- wilgotna i bogato unaczyniona skóra biorąca udział w oddychaniu
|
Zgłoś błąd lub sugestię dotyczącą artykułu
