Mabuya ssp. - scynki

Do rodzaju Mabuya obecnie zaliczamy według różnych autorów ponad 80 gatunków. Te drobne scynki o lśniącej skórze i długich ogonach można spotkać we wszelkich środowiskach, zazwyczaj leśnych, od południowej Azji, poprzez Afrykę aż po tropiki Ameryk Południowej i Środkowej.

Wielkość:
Scynki z rodzaju Mabyua osiągają przeciętnie 20 - 30cm.

Wygląd zewnętrzny:
Scynki te mają smukłe, cylindryczne ciała, czasami spłaszczone grzbietobrzusznie. Pysk spiczasto zakończony, głowa słabo wyodrębniona od reszty ciała. Jaszczurki te posiadają ruchome powieki. Oczy są proporcjonalne do głowy, dość duże i ciemne. Otwory uszne są dobrze widoczne. Gatunki grzebiące w podłożu posiadają coś w rodzaju "grzywki" z łusek ochraniających delikatny otwór uszny, uniemożliwiający wsypywanie się piasku do środka. Kończyny zgrabne, dobrze ukształtowane, zakończone pięcioma, bardzo delikatnymi paluszkami z pazurkami. Ogon jest długi, giętki i cienki. Skóra bardzo gładka, błyszcząca. Drobne łuski nachodzą na siebie na podobieństwo łusek rybich. Gatunki różnią się między sobą kolorami i wzorami, ale scynki z tego rodzaju mają kolory głównie w różnych odcieniach metalicznego brązu. Spora część ma na ciele barwne plamy i podłużne paski.
Mabuje mają zdolność do odrzucania ogona, dlatego powinniśmy z jak największą ostrożnością chwytać i trzymać na dłoniach te delikatne stworzenia.

Biotop
Jaszczurki z tego rodzaju prowadzą zazwyczaj dzienny i naziemny tryb życia, niektóre wspinają się na drzewa czy skały, także w pobliżu ludzkich siedlisk, np. na płoty czy mury domów. Gatunki leśne można spotkać na polanach i innych otwartych przestrzeniach, gdzie dochodzące światło słoneczne pozwala im na wygrzewanie się. Spłoszone chowają się pod liście, korzenie czy inne naturalne kryjówki.

Wielkość terrarium:
Mabuje powinny być trzymane w przestronnym terrarium urządzonym w typie leśnym. Zwierzęta te są bardzo szybkie, sprawne i ruchliwe, więc terrarium powinno mieć długość odpowiadającą przynajmniej 3 długościom dorosłego scynka, szerokość odpowiadającą przynajmniej 2 długościom i wysokość odpowiadająca przynajmniej 2 długościom dla jednego osobnika. Dla dwóch dorosłych osobników, optymalne będzie terrarium o wymiarach 80 x 40 x 40cm (dł. x szer. x wys.). Najlepsze jest terrarium z płyt OSB, ponieważ nawet "goła" faktura tego materiału umożliwia nadrzewnym scynkom wspinanie się po nich.

Podłoże
Za podłoże może służyć substrat (włókno) kokosowy (sam lub wymieszany z piaskiem), drobna kostka kokosowa, torf lub pozbawiona zanieczyszczeń i chemikaliów ziemia ogrodowa. Niewielki fragment podłoża powinien być stale wilgotny.

Wystrój
Do wystroju terrarium możemy użyć: mniejsze i większe kawałki kory, korka, drobne gałązki, kamienie, kawałki skorupy kokosa, doniczki, grube, puste w środku rurki bambusowe i inne naturalne kryjówki; ważne są też miejsca do wygrzewania się jaszczurek. W terrarium można posadzić żywe rośliny (istnieje niewielkie ryzyko ich poniszczenia przez delikatne i lekkie mabuje) lub sztuczne. Ściany powinny być wyłożone fakturą umożliwiającą wspinanie się, np. korkiem, kawałkami kory czy gałązek. Terrarium należy lekko zraszać rano i wieczorem.

Ogrzewanie i oświetlenie
W terrarium powinna się znajdować wyspa ciepła, którą zapewni odpowiedniej mocy żarówka. Nie poleca się stosować kamieni i kabli grzewczych! W terrarium powinna panować za dnia temperatura 25-30°C, na wyspie ciepła do 35°C, dla gatunków żyjących w suchszych środowiskach do 40°C. W nocy wystarczająca jest temperatura pokojowa (nie niższa niż 20°C!)
Wymagane jest oświetlenie UVB 5% (jak dla zwierząt biotopu leśnego).

Pożywienie i pojenie
Mabuje są głównie owadożerne (świerszcze, karaczany, ćmy, muchy itp., ograniczać mączniaki i zoophobasy) ale jedzą też inne drobne stawonogi (pająki, drobne wije). Nie gardzą również słodkimi owocami, a nawet ptasimi jajkami (surowe przepiórcze). W hodowli domowej lubią też lizać jogurty owocowe, miód, pyłek pszczeli. Ich przysmakiem są ślimaki - dokładnie umyte i dostosowane rozmiarami do pyska scynka. Należy posypywać owady karmowe Vibovitem i wapnem, czy innymi gotowymi preparatami witaminowymi dla gadów.
Nie wszystkie osobniki korzystają z miseczki, a woda do picia (zalecana przegotowana lub mineralna) powinna być dostępna cały czas. Dlatego warto zainstalować w którymś kącie terrarium niewielki wodospad albo zwykły pojemnik z dziurką, przez którą będzie sączyć się po liściach woda.

Łączenie
Większość mabuj żyje w całkowitej zgodzie z innymi osobnikami tego samego gatunku, dlatego można w odpowiednio dużym terrarium trzymać ich całe stadko (np. samiec i parę samic). Niektóre samce mogą być agresywne względem innych osobników tej samej płci, dlatego lepiej nie trzymać ich razem. Niektóre źródła proponują łączenie gatunków o podobnych rozmiarach i wymaganiach, ale jestem temu przeciwna - zdarzają się agresywne osobniki i lepiej nie narażać współmieszkańców na zbyteczny stres i obrażenia.

Rozród
W większości mabuje są jajorodne, ale niektóre jajożyworodne. Niektóre populacje wręcz mogą się rodzić na przemian (w zależności od temperatury środowiska) - są jajo lub jajożyworodne. Samce niektórych gatunków, dość agresywnie ubiegają o względy samicy, np. gryząc ją w kark. Zaloty występują zazwyczaj 2 - 3 razy do roku. Miejsce na gniazdo mabuje wyszukują sobie pod np. powalonymi drzewami i konarami albo płatami kory. Samice jajorodne składają od 15 do 30 jaj w lekko wilgotnej glebie, niektóre pilnują złożonych jajek. Młode po wykluciu mają do 10 centymetrów długości i są zazwyczaj ciemniejsze niż dorosłe osobniki, co umożliwia im lepsze maskowanie się. Niestety biologia rozrodu u tej grupy jaszczurek nadal jest bardzo słabo znana.

Gatunki spotykane w polskich terrariach
Póki co w polskich hodowlach spotyka się tylko parę gatunków tych pięknych scynków:
Mabuya carinata, M. perodetti, M. quinquetaeniata oraz M. multifasciata.

• Mabuya quinquetaeniata (Lichtenstein, 1823)
  Mabuja tęczowa, mabuja pięciopasiata, scynk tęczowy/pięciopasiasty/błękitnoogonowy, Rainbow skink, Blue-tailed skink, (ang.), Blauschwanzskink (niem.).
  
  Żyje w północno-wschodniej i południowo-wschodniej Afryce. Osobniki importowane do Europy czy Ameryki pochodzą najczęściej z Ghany, Egiptu, Togo i Nigerii. Jest to średniej wielkości scynk dorastający do 25 centymetrów. Ogon stanowi połowę długości ciała, jest cienki i giętki. Ciało szczupłe, drobne. Jest to piękny scynk o turkusowym albo niebieskim ogonie i pięciu złocistych pasach wzdłuż grzbietu. Podgardle i brzuch są jasne, prawie białe, grzbiet czekoladowy. Łapki są pięciopalczaste, tego samego koloru co grzbiet, w jaśniejsze ciapki.
  Jaszczurki te żyją często w sąsiedztwie z ludźmi, w zaroślach wokół domostw, czy zabudowaniach.
  
  W hodowli domowej mabuje tęczowe nie sprawiają problemów, są tolerancyjne wobec osobników tego samego gatunku, więc można je trzymać w niewielkim stadku (ale z tylko jednym samcem). Terrarium typu leśnego, o min. wymiarach dla dwóch osobników 60x40x50cm, takie jak ogólnym opisie scynków z rodzaju mabuja. Podawać owady nie większe od główki jaszczurki, dietę można urozmaicić miękkimi owocami, np. bananami czy brzoskwiniami. Rozmnażanie tych scynków nie zostało jeszcze dobrze poznane. Wiadomo, że są jajorodne i składają jajka w ziemi. Są to scynki bardzo skryte, nieufne i płochliwe, dlatego nie powinno się ich łapać i nosić na rękach - będzie to tyko powodowało u nich silny stres. Poza tym, nawet spokojnie leżąc na dłoni potrafią w ułamku sekundy wyślizgnąć się i błyskawicznie uciec, a ich schwytanie może być bardzo trudne. Znakomicie chodzą po ścianach, a nawet po sufitach, o ile pozwoli im na to faktura powierzchni. Odrzucają ogon. Przy zapewnieniu tym mabujom przestronnego terrarium z dużą ilością roślinności i kryjówek, nie będą tak płochliwe. Wtedy możemy je spokojnie obserwować podczas wygrzewania się pod lampką czy biegające za świerszczami. Są to bardzo ładne i interesujące jaszczurki do obserwacji.
  
  
• Mabuya perodetti (Dumeril i Bibron, 1839)
  Także spotykana pod nazwą Mabuya perrotetti oraz perrotteti, - scynk/mabuja "czerwonoboka", Roodflankskink, Falscher Feuerskink (niem.)
  
  Nazywany jest "fałszywym scynkiem ognistym", ponieważ przypomina kolorystycznie scynka zwanego ognistym - Lygosoma (Riopa) fernandi. Pochodzi m.in. z Tanzanii (wschodnia Afryka). Dorasta do 25 centymetrów, ale ciało jest grubsze niż np. u mabui tęczowej, przez co wygląda na większą jaszczurkę. Ogon biczowaty. Brzuch jasny, prawie biały. Oczy ciemne, w kształcie oliwki. Grzbiet w kolorze spiżu, brązowy, miedziany, z domieszkami oliwkowego, możliwe drobne białe plamki. Bok pyska, ciała i nasady ogona w różnych odcieniach czerwieni (od jaskrawo czerwonego u samców po ceglasto-brązowy u samic - samce mają jaskrawsze kolory), w białe, nieregularne plamki.
  Dla dwóch osobników minimalnym terrarium powinno być takie o wymiarach 70x40x40cm. Jako podłoże torf lub włókno kokosowe wymieszane z piaskiem, z przewagą piasku. Jak wystrój łupki i kamienie, suche konary.
  Pokarm wyłącznie zwierzęcy, chętnie piją z miski. Biologia rozrodu nie znana. Są to scynki płochliwe i ostrożne, ale bardzo ciekawskie. Nawet gdy uciekają przed niebezpieczeństwem, wystawiają główkę z kryjówki i z zainteresowaniem obserwują, co się dzieje. Potrafią być agresywne wobec ludzi i innych jaszczurek, dlatego zaleca się je trzymać parami lub samotnie. Można je oswoić do tego stopnia, że będą jadły z pęsety i nie uciekały przed człowiekiem, niestety nie dają się łatwo chwytać na ręce. Odrzucają ogon. Ciekawy w obserwacji, aktywny gatunek z charakterem zawadiaki.
  
  
• Mabuya multifasciata (Kuhl, 1820)
  Scynk "paskowany", Multi-striped skink, Indonesian skink, Shiny multi-striped skink (ang.)
  
  Dorastający do 35 centymetrów scynk, z czego ponad połowa przypada na ogon. Żyje na dnach lasów Indii, południowych Chin, Tajlandii, Indochin, zachodniej Malezji, Singapuru, Indonezji i Filipin. Wyglądem bardzo podobny do mabuj perodetti i carinata. Brzuch jasny, boki mogą być w kolorze od oliwkowo-brązowego po czerwono-pomarańczowy. Zazwyczaj cały jest w różnych odcieniach metalicznego koloru brązowego, z domieszkami miedzi i zieleni, w drobne białe cętki. Na grzbiecie szereg malutkich czarnych łusek tworzy cienkie paseczki. Na boku występuje (nie u wszystkich) złota albo miedziana plama.Pysk bardziej zaostrzony niż u mabuya perodetti. Wystrój terrarium i chów taki jak u mabui tęczowej. Nie wspina się po drzewach i ścianach, więc terrarium może być niższe.
  
  
• Mabuya carinata (Schneider, 1801)
  U nas spotykany pod nazwą scynk "złocisty", Keeled indian mabuya, Shiny skink, Common keeled grass skink (ang.)
  
  Występuje w lasach Indii (oprócz północno-wschodnich terenów), Bangladeszu, Malediwów oraz Sri lanki, dorasta do 30 cm, jajorodna. Pysk dość tępo zakończony, oko brązowe. Podbrzusze jasne, jasnożółte mogące przechodzić w jasno zielono-żółty kolor. Grzbiet metaliczno brązowy albo miedziany, a nawet w kolorze ciepłego złota. Przez bok ciała przechodzi szeroka, czekoladowa albo czarna pręga. Kończyny tego samego koloru co grzbiet.
  

Drobna korekta Wiciu.