|
|
|
|
|
| Obsadzanie roślinami wilg.. » Rośliny » Artykuły o roślinach » | ||||||||
Bromeliowate
      
Systematyka:
Królestwo: rośliny (Archaeplastida) Podkrólestwo: naczyniowe ( Tracheobionta) Nadgromada: nasienne ( Spermatophyta) Gromada: okrytonasienne ( Magnoliophyta) Podgromada: Magnoliophytina Klasa: jednoliścienne ( Liliopsida) Podklasa: komelinowe (Commelinidae) Nadrząd: bromeliopodobne ( Bromelianae) Rząd: bromeliowce ( Bromeliales) Podrząd: Bromeliineae Rodzina: bromeliowate (Bromeliaceae) Dawniej rodzinę tą można było spotkać pod kilkoma nazwami, jedną z najpopularniejszych i wciąż często używanych jest określenie „ananasowate”. Drugą i zarazem mniej znana nazwą są „zapylcowate”. Obecnie jednak za najwłaściwszą i najbardziej rozpowszechnioną uznaje się nazwę „bromeliowate”. Liczba gatunków wg różnych źródeł waha się od 1200 do 2500 gatunków, które zakwalifikowane są w 56 rodzajach, te natomiast przynależą do 3 podrodzin:
Źródło wikipedia.org
Historia Bromeliowate są jedną z najmłodszych grup roślin, która powstała prawdopodobnie pod koniec Kredy, przeszło 65 milionów lat temu. Pierwsze ślady kopalne bromeliowatych, które zostały odkryte, szacuje się na wiek 30 milionów lat, ślady te powstały dzięki procesom fosylizacji czyli sumie procesów, którym uległy martwe organizmy lub ich fragmenty albo ślady ich działania (np. tropy) przechodząc w stan kopalny. Najstarsze ewolucyjnie gatunki występują w południowoamerykańskich Andach, stąd też wnioskuje się iż jest to ojczyzna tej grupy roślin. Niemal wszystkie bromelie występują w Nowym Świecie, z jednym wyjątkiem. Na zachodnim wybrzeżu Afryki (wokół zatoki gwinejskiej) występuje Pitcairnia feliciana,, która jest jedynymi endemicznymi gatunkiem tej części świata. Prawdopodobnie jest ona pozostałością po rozpadzie kontynentu Gondwany, bądź została przeniesiona do Starego Świata na początku ewolucyjnej drogi bromeliowatych. Liczne gatunki były wykorzystywane przez ludzi już tysiące lat temu. Ludy prekolumbijskie (jak np. Aztekowie, Majowie i Inkowie) produkowały z nich żywność i alkohol, wyrabiały włókna, a także używały podczas ceremonii, jako ozdoby strojów i kapeluszy. W niektórych regionach, wciąż można obserwować tradycyjne zastosowanie bromelii w życiu codziennym i ceremonialnym Indian. Europejczycy zainteresowali się roślinami z tej rodziny kiedy to, pod koniec XVI wieku, hiszpańscy konkwistadorzy przywieźli na nasz kontynent owoce ananasa (po hiszpański „La piña” lub „ananá”), co zapoczątkowało szybką popularyzację owoców egzotycznych. Około 30 lat później udało się go doprowadzić do owocowania i odtąd zaczęto go systematycznie uprawiać w szklarniach obok winorośli i pomarańczy, jako przysmak dla bogaczy. Niespotykana dotąd struktura i wygląd ananasa, który na rynku europejskim był niepodobny do żadnego znanego wówczas owocu, spowodowała iż szybko stał się popularny jako element obrazów i rzeźb ówczesnych artystów. Niezwykły wygląd bromeliowatych szybko znalazł wielu zwolenników, którzy chcieli mieć je w swoich kolekcjach. W 1776 roku sprowadzono do Europy Guzmania lingulata, która stała się prawdziwą sensacją, wzbudzając podziw i zachwyt ówczesnych ogrodników, a zawdzięczała to swojemu niezwykłemu wyglądowi, tak odmiennemu od europejskiej flory. Nazwano tę roślinę na cześć hiszpańskiego naturalisty i kolekcjonera – A. Guzmana. Kolejnymi przedstawicielami, którzy zawitali na europejski rynek była Aechmea fasciata (sprowadzona w 1828 roku) oraz Vriesea splendens, sprowadzona 12 lat później po Echmei. Rośliny te stały się bardzo popularne. Popularność ta widoczna jest nawet dzisiaj, albowiem wszystkie wymienione wcześniej gatunki są nadal bardzo popularne i często można ujrzeć je w sklepach ogrodniczych.  Neoregelia (Neoregelia) Kwiatostan Neoregelia spp.; Ogród botaniczny we Wrocławiu Występowanie i środowisko Wszystkie gatunki bromeliowatych występują wyłącznie w Nowym Świecie. Wyjątkiem jest wspomniana wcześniej Pitcairnia feliciana,, będąca afrykańskim endemitem. Areał występowania na południu sięga Argentyny (stany Chubut i Rio Negro), na północy natomiast dochodzi do środkowej części Stanów Zjednoczonych (Tennessee, Karolina Północna, Oklahoma, Teksas, Nowy Meksyk). Obszar ten cechuje się wielkim zróżnicowaniem środowisk i klimatów, jednak wszystkie te nisze zostały skolonizowane przez bromeliowate. Każdy rodzaj i gatunek wyspecjalizował się do konkretnego ekosystemu, bromelie można spotkać na skrajnych środowiskach jak meksykańska pustynia, brazylijskie suchorośla, gwatemalskie lasy namorzynowe, florydzkie bagna, jak i peruwiańskie lasy równikowe. Niektóre gatunki przystosowały się do życia w górskich lasach, źródła książkowe podają różną maksymalną wysokość na której mogą występować bromelie. Można je spotkać na wysokości od 3000 do 4500 m n.p.m., zależnie od literatury. Przeważająca część z nich to epifity, czyli rośliny, które rosną w konarach drzew, wysoko ponad runem leśnym. Dlatego też najczęstszym siedliskiem w jakim można je spotkać są lasy i zarośla, część z nich potrafi rosnąć także na porowatych skałach lub półkach skalnych. Jedynie podrodzina Piticairnioidaeae charakteryzuje się typowo naziemnymi gatunkami, przez co można je spotkać nie tylko w lasach, ale również na łąkach i stepach. Bromelie mogą przetrwać i rosnąć na drzewach dzięki całemu procesowi, jaki odbywa się w koronach drzew. Na początku na gołe gałęzie, wraz z deszczem i wiatrem dostają się strzępki traw, liście i piasek. W tym momencie mogą wyrosnąć na gałęziach różnego rodzaju mchy, które jako rośliny pionierskie przygotowują „grunt” dla kolejnych kolonizatorów nowo tworzącego się siedliska. Mszaki będą zatrzymywać znacznie więcej piasku i innych niewielkich rzeczy, a także wodę co sprzyja odkładaniu się kolejnej materii w postaci liści. Kiedy zbierze się ich odpowiednio wiele i stworzy się swoisty humus (gnijące w tropikalnym klimacie liście, szybko tworzą bogate w składniki mineralne podłoże), mogą wykiełkować nasiona bromelii i storczyków tworząc barwne podniebne ogrody. Zastosowanie Bromeliowate posiadają wiele zastosowań, obecnie najczęściej stosuje je się jako ozdobne rośliny doniczkowe, niektóre znajdują zastosowanie także w bukieciarstwie dzięki długiej trwałości liści i niektórych kwiatów (m.in. kwiaty Aechmea czy liście ananasa). Wiele z bromelii jest jadalnych, najpopularniejszy jest oczywiście ananas. Jeśli zjadamy go w stanie świeżym dostarcza nam on cukrów prostych, witaminy A i B. Jest on również wykorzystywany do produkcji puszek z ananasem w plastrach, półplastrach, kostkach oraz do wyrobu różnych produktów uzyskiwanych z miąższu (kompotów, soków, syropów, wina i octu winnego a także kwasku cytrynowego). Plastry są w środku wydrążone, ponieważ osadka owocu jest bardzo włóknista i mało słodka. Z ananasa można także wyekstrahować związki farmakologiczne używane przeciw dyfterytowi i bronchitowi.  Oplątwa (Tillandsia ionantha) Zbiorowisko oplątw; Ogród botaniczny we Wrocławiu Anatomia i morfologia Bromelie należą do roślin zielnych, wieloletnich, jedynie kilka gatunków posiada zdrewniałą łodygę (tzw. kłodzinę, występującą również u palm, sagowców i wymarłych nagozalążkowych). Łodyga przeważnie jest krótka i gruba, wyrastające z niej liście przeważnie układają się w rozetę. Owa rozeta jest najbardziej charakterystyczną cechą u bromeliowatych. Jako iż są epifitami, nie mają stałego dostępu do wody gruntowej. Zależne są od deszczów lub procentowego stężenia pary wodnej w powietrzu. Dlatego też liście szczelnie do siebie przylegają tworząc rozetę umożliwiającą magazynowanie deszczówki, uniemożliwiają jednocześnie na wyciek wody. Liście są sztywne, maja kształt łódkowaty tak, żeby woda jak po rynnie, trafiła prosto do zbiornika. Trafia tam również para wodna, która skraplając się na liściach, powoli spływa do środka rozety. Zgromadzona i przechowywana w rozetach woda jest wchłaniana przez specjalne włoski na liściach, znajdują się w niej liczne organizmy, które często są całkowicie zależne od bromeliowych zbiorników wody. Często można w nich spotkać liczne bakterie, glony a także larwy owadów i kijanki amazońskich żab i rzekotek. Woda ta jest niestety również ochroną przed insektycydami na moskity roznoszące malarię, z którą podejmuje się trudną walkę jako plagą Ameryki Południowej. Jednak część bromeliowatych nie tworzy zbiorników z wodą, chodzi tu o liczne gatunki oplątw (Tillandsia spp.), które można spotkać na obszarach suchych, gdzie deszcz pada wyjątkowo rzadko. W takich warunkach tworzenie rozety zbierającej wodę jest nieopłacalne, gdyż woda zbierała by się raz na kilka tygodni lub miesięcy (zależnie od częstotliwości opadów) a następnie szybko by wyparowała z powodu pustynnego skwaru. Jednak oplątwy znalazły na to sposób, mianowicie wytworzyły liczne włoski, które pokrywają całą powierzchnię liści. Gdy nad ranem unosi się rosa (co na stepach jest bardzo częstym zjawiskiem), skrapla się ona na liściach a te dzięki włoskom, szybko ją wchłaniają. Taki system pobierania wody jest rzadko spotykany w świecie roślin, dlatego też oplątwy są jednymi z nielicznych rodzajów, który dobrze sobie radzi na amerykańskich stepach. System korzeniowy bromelii jest dość ograniczony, jako że rosną one w konarach drzew, korzenie służą im głównie do utrzymania się w podłożu, które znajduje się kilkadziesiąt metrów nad ziemią. Niektóre gatunki są wręcz pozbawione korzeni, dotyczy to oplątw i kilku innych rodzajów z podrodziny Tillandsioideae. Czasem można jednak zaobserwować jak wyrastają z łodygi szczątkowe korzenie. Kwiaty bromeliowatych ułożone są w kwiatostany, wyrastające ze środka łodygi, zazwyczaj kwiaty osadzone są na długiej łodydze, wyrastając kilkanaście lub kilkadziesiąt centymetrów ponad rozetę by być lepiej widocznym dla potencjalnych zwierząt, które zapylają dany gatunek. Pojedyncze kwiaty otoczone są sztywnymi przylistkami, najczęściej w intensywnych kolorach czerwieni, żółci lub pomarańczy, by zwabić zapylające owady lub kolibry. To właśnie te barwne przylistki są często błędnie uważane przez niedoświadczonych hodowców za kwiaty, prawdziwe kwiaty znajdują się wewnątrz tych ochronnych przylistków, by wyjść z nich gdy dojrzeją do zapylenia. Po zapyleniu większość roślin tworzy małe, barwne jagody lub rzadziej torebki zawierającej po kilkanaście nasion. Inne mogą tworzyć cały owocostan, co widoczne jest u jednej z najpopularniejszych bromelii a mianowicie u ananasa, u którego wszystkie owoce wywodzą się z kwiatostanu połączonego w jeden masywny twór, zwany coenocarpium. Cechą charakterystyczną dla bromeliowatych jest fakt iż większość z nich zamiera po kwitnieniu. Powodem takie stanu rzeczy jest to iż roślina tworzy liście od środka, i w momencie gdy pojawia się kwiatostan (który również wyrasta ze środka rozety) hamuje on powstawanie nowych liści, wtedy też roślina całą energię kieruje na wytworzenie odrostów, które licznie pojawiają się wokół rozety matczynej. Jest to rozmnażanie wegetatywne, polegające na wytworzeniu potomstwa na drodze podziałów własnych komórek bez udziału zapylenia, czyli wymieszaniu gamet. Potomstwo, które zostało wytworzone na drodze wegetatywnej jest genetyczną kopią rośliny macierzystej, można by rzec że jest swoistym klonem.  Frizea (Vriesea) Owocostan Vriesea spp.; Ogród botaniczny we Wrocławiu  Bilbergia (Billbergia) Owocostan Billbergia spp; Ogród botaniczny we Wrocławiu Rozmnażanie z nasion Rozmnożenie bromelii z nasion może dać wiele satysfakcji dla hodowcy oraz umożliwia pozyskanie dużej ilości roślin, znacznie przewyższającej ilość jaką może przynieść wytworzenie przez roślinę 2-3 odrostów. Wbrew pozorom, rozmnożenie tym sposobem jest stosunkowo proste, jeśli będziemy przestrzegać kilku prostych zasad. Nasiona bromeliowatych mają niestety krótką żywotność, która ogranicza się do 4-6tygodni w przypadku oplątw lub 2-3 miesiące jeśli chodzi o pozostałe bromeliowate. Żywotność nasion jest determinowana warunkami przechowywania. Ogólnie zaleca się trzymanie ich w czystych i sterylnych pojemnikach (najlepiej papierowych) oraz niskiej temperaturze i wilgotności, bez dostępu do światła słonecznego. Do skiełkowania najlepiej jest używać płaskich i przeźroczystych pojemników (np. tych, które są używane w sprzedaży karmówek dla zwierząt terraryjnych). Spód pojemnika dziurkujemy aby usprawnić wentylacje oraz usuwać nadmiar wody. Pojemnik napełniamy do połowy sterylnym substratem i podlewamy ją tak ażeby była mocno wilgotna ale nie mokra, innymi słowy nie przelewamy ziemi. Następnie układamy nasiona na substracie (nie przysypujemy ich ziemią, gdyż potrzebują światła by wykiełkować!) i zraszamy wodą zawierającą środki grzybobójcze. Drugą metodą jest użycie torfu lub mchu,, przy tej metodzie nie trzeba używać środków grzybobójczych. Następnie pojemnik zamykamy i umieszczamy w miejscu jasnym i ciepłym (około 22-27oC). Czas kiełkowania nasion zależy od gatunku i temperatury, waha się od 10 dni do 2 tygodni, czasem może się przedłużyć nawet do 2 miesięcy. Pojemnika nie otwieramy dopóki sadzonki nie podrosną, przez ten czas pojemnik musi być cały czas zamknięty. Ewentualne uzupełnienie wody przeprowadzamy zanurzając pojemnik z sadzonkami w wodzie o temperaturze pokojowej. Jeśli posiadamy wilgotne, tropikalne terrarium lub szklarenkę, możemy tam postawić pojemnik bez wieczka. Musi jednak w owym pomieszczeniu panować wysoka wilgotność powietrza (ponad 75%). Młode rośliny traktujemy bardzo ostrożnie i delikatnie, gdyż są bardzo wrażliwe na zmiany w środowisku, uważamy aby ich nie przelać oraz unikamy drastycznych spadków temperatury, wilgotności, natężenia światła oraz przeciągów. Do nowym warunków (z pojemnika na parapet) przystosowujemy roślinki stopniowo, powoli obniżamy wilgotność a także normalizujemy temperaturę do tej jaka panuje w całym pomieszczeniu. Gdy rośliny podrosną i będą z kształtu przypominać miniaturki swych rodziców możemy przenieść je do osobnych doniczek i pielęgnować jak dojrzałe egzemplarze. Wysiew oplątw Wysiewanie oplątw przebiega trochę inaczej niż w przypadku pozostałych bromeliowatych. Są to rośliny, których nasiona rozsiewa wiatr (anemochoria) tak więc do wykiełkowania potrzebują one dobrej cyrkulacji powietrza, trzymamy je więc w pojemniku bez wieczka. Poza tym wymagają mocnego światła, mogą rosnąć nawet w pełnym słońcu ale przy zachowaniu stałego dostępu do wody.  Oplątwa (Tillandsia sp.) Linki wewnętrzne: Linki zwenętrzne:
-------------------------------- Opracował Łotysz & Niph; Na podstawie własnych doświadczeń oraz literatury: Flora i Fauna, Encyklopedia Przyrody Larousse Pielęgnowanie roślin pokojowych, David Longman |
||||||||
 Zgłoś błąd lub sugestię dotyczącą artykułu
|
||||||||
